رفتن به مطلب
لطفا جهت استفاده از تمام مطالب ثبت نام کنید ×
انجمن های دانش افزایی چرخک
لطفا جهت استفاده از تمام مطالب ثبت نام کنید

ارسال های توصیه شده

همه چیز درباره زعفران

 

212.jpg

 

این كلمه در دایرهٔ المعارف امریكا با ریشه داشتن در مدیترانه، ثبت شده است، عده ای مبدا زعفران را سرزمین مادها می دانند و برخی منطقه و سیع تری از كره زمین را شامل یونان، تركیه، آسیای صغیر و ایران، زادگاه زعفران می دانند.ایرانیان قدیم ضمن صدور زعفران به بسیاری از نقاط جهان باستان، خواص و نحوه كشت آن را به یونانیان، رومی ها، چینی ها و اقوام سامی (عرب) معرفی كردند. معروف است كه پدران دور ما به زعفران و زر به یك نسبت علاقه داشته اند و به ویژه در میهمانی ها و مراسم عروسی، زر و زعفران را نثار میهمانان می كردند.

 

در دوره هخامنشیان، زعفران برای تزیین گرده های نان و معطر كردن خوراك ها به كار می رفته است. جالب است كه فردیناند یوستی، ضمن شرح زندگی داریوش سوم نوشته است: «شاه ایران تن خود را روغنی معطر می مالید كه عبارت بود از مخلوط روغن آفتابگردان كه در پیه شیر پخته و با زعفران و شراب خرما تهیه می شد.»

 

كاشت گیاه زعفران در دوره پارت ها و ساسانیان همچنان مرسوم بوده است. از زعفران برای پرداخت كاغذهای گران قیمت استفاده می شده است. از انواع مركب زعفرانی كم رنگ و پررنگ (از زرد كمرنگ تا قرمز خونین) جهت نوشتن عنوان فرمان ها و نامه های سلاطین و خلیفه ها و امرا و همچنین در تحریر عنوان ها و سر فصل كتاب ها و رسالات و همچنین تذهیب و نقوش حاشیه ها و متن استفاده می شده است.

 

واژه «زعفران» یك كلمه عربی یا احتمالا معرب است. از قدیم در بیشتر نقاط ایران كاشته می شده است. در قرن دهم میلادی كشت این گیاه معطر، توسط اعراب در اسپانیا متداول گردید و در پی آن در قرن هجدهم در ناحیه ای به نام Walden در اسكس انگلستان رواج داشته و امروزه این محل به نام Saffron Walden معروف است.

 

گیاه زعفران

این گیاه ساقه و پیاز ندارد. در اوایل پاییز، گل زعفران رشد می كند و در واقع زعفرانی كه می خوریم كلاله ها و خامه این گیاه است كه پس از خشك كردن قابل استفاده است. یكی از اصطلاحاتی كه از گذشته های دور برای انواع زعفران به كار برده می شود «دختر پیچ» است. «پوشالی» نام نوع دیگری از زعفران است كه بیشتر به رنگ زرد كمرنگ است.

 

اگر پسته می خوریم

بدانیم مغز پسته طبیعت گرم دارد و دانه ای است مقوی و فربه كننده با خاصیت غذایی زیاد، بنابراین افراد چاق باید از خوردن آن پرهیز كنند.

مغز پسته برای تقویت قلب و هوش و حافظه و صد البته خاطره موثر است و كم خونی و ضعف شدید را درمان می كند. پسته تقویت كننده خوبی برای معده است و به علت دارا بودن كلسیم و فسفر زیاد در استحكام استخوان و ازدیاد خون و عضلات كمك می كند. این دانه مغزی تسكین دهنده اعصاب است و سموم بدن و یرقان را از بین می برد. توصیه می شود پوست سبز پسته را جویده و در دهان مدتی نگهدارید، برای تقویت لثه و معالجه جوش های دهان مفید است.

 

پسته را در جای خشك و خنك نگهداری كنید تا در آن كرم تولید نشود. چنانچه ضعف یا نارسایی كبد و كلیه دارید و یا به نقرس و دیابت مبتلا هستید از خوردن پسته خودداری كنید.اگر گرم مزاج و حرارتی هستید، خوردن پسته برای تان مضر است و جوش های توام با خارش پدید می آورد.زیاده روی در خوردن آن سبب یبوست و نفخ می شود. از همه چیز پسته گفتیم، می ماند خواص آن؛ پسته دارای آب، پروتئین، چربی، كلسیم، آهن، فسفر، املاح معدنی و كربوهیدرات است. ویتامین B این خشكبار نیز مثال زدنی است.

 

امگا ۳ چیست؟

امگا ۳ نه اسم یك سفینه فضایی است و نه نام یك سیاره در دوردست ها. امگا ۳ فقط یك اسید چرب بسیار سودمند است كه در ماهی های آب سرد مانند كاد (نام مارك روغن ماهی است)، تون، سامسون (موسوم به ماهی گوشت نارنجی)، كوسه و هر نوع ماهی چربی دار دیگر وجود دارد. این چربی برخلاف چربی های دیگر، كلسترول بد را پایین آورده و از میزان كلسترول های دیگر هم می كاهد و با بالا بردن HDL (معروف به كلسترول خوب و مفید) مانع رسوبات رگها و گرفتگی آن ها كه عامل سكته مغزی و حمله قلبی است، می شود. بنابراین خوردن این نوع ماهی دست كم هفته ای یك بار به ویژه برای سالخوردگان توصیه می شود.

 

ویتامین ها را بیشتر بشناسیم

ویتامین K

ویتامین K یك ویتامین محلول در چربی است. گرچه باكتری های روده نیز می توانند این ویتامین را بسازند.

 

این ویتامین در انعقاد خون نقش مهمی دارد و در مطبوعات نیز به ویتامین انعقاد خون معروف است. كمبود ویتامین K گاه عوارض جبران ناپذیری را به دنبال دارد.

 

از جمله منابع این ویتامین می توان به ماست آلفا آلفا (نوعی ماست فرآوری شده است كه در بیشتر سوپرماركت ها عرضه می شود)، زرده تخم مرغ، روغن بزرك یا كتان، روغن سویا، روغن كبد ماهی و برگ سبز تمامی سبزیجات تازه، اشاره كرد.

 

به یاد داشته باشیم كه اشعه ایكس، اشعه رادیو اكتیو، آسپیرین و آلودگی هوا از شمار عوارض از بین برنده این ویتامین مفید هستند. در عین حال مقدار این ماده مغذی در غذاهای منجمد شده كمتر از غذاهای تازه و طبیعی است.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

زعفران زینتی

 

213.jpg

 

نام علمی: Crocus Tommasinianus

خانواده: IRIDACEAE

این گیاه دارای پیاز توپر می باشد كه در بهار گل می دهد. گلهای آن دارای لوله بلند باریك شیپوری شكل است به رنگهای بنفش روشن و ارغوانی كه گاهی نوك گلبرگهای آن تیره تر و پشت آنها نقره ای می باشد.

 

برگهای آن بلند، باریك و نیمه افراشته بوده و به تعداد ۵ - ۱ برگ از هر پیاز خارج شده اند . در طول برگها رگه سفیدی مشاهده می شود. بلندی آن بین ۶-۷ سانتی متر و گستردگی آن بین ۸ - ۵/۲ سانتی متر می باشد.

 

نیازها: مكان پرنور و خاك با زهكش خوب را ترجیح می دهد. این گیاه بسیار مقاوم بوده و حداقل دمای ۱۵- درجه سانتیگراد را نیز به خوبی تحمل می كند.

 

ازدیاد: دراوایل پاییز از طریق كاشت مستقیم بذر یا تقسیم پیازچه های شكل گرفته كنار پیاز مادر امكان پذیر است

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

زعفران زینتی

 

adbc53904ee01f9be2a45d696f64408e.jpg

 

نام علمی: Crocus vernus Queen of the Blues

خانواده: IRIDACEAE

گیاه پیازی بهاره به بلندی ۱۰ و گستردگی ۸-۵/۲ سانتی متر است دارای گلهای یاسی مایل به آبی می باشد.

نیازها: به مكان آفتابی، خاك نسبتا غنی با زهكش خوب نیاز دارد. حداقل دمای قابل تحمل آن ۱۵- درجه سانتی گراد می باشد.

ازدیاد: از طریق كاشت بذر و تقسیم گیاه در اوایل پاییز امكان پذیر است.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

زعفرانهای زینتی

 

a53b8b15e248f773860237d255b969a5.jpg

 

اندازه : ارتفاع ۱۰ سانتیمتر, فاصله كاشت ۱۰ سانتیمتر

محل : سایه و آفتاب

خاك : مرطوب

حساسیت : مقاوم بسرما

عمر گل:۲ هفته- به رنگهای سفید , زرد, بنفشِ روشن و تیره, دو رنگ-

قطر گلها :۵ سانتیمتر

برگها : نازك و كشیده و باریك با راه راه سفید

كاربرد: در حاشیه ها, باغچه های سنگی, میان چمن, بطور پراكنده و توده ای

ازدیاد : پیازها می توانند بدون آنكه هر ساله نیاز به جابجایی داشته باشند در جای خود باقی بمانند. در ماه اردیبهشت پس از قهوه ای شدن برگها پیازها را خارج نموده و تمیز كرده در مكان هواداری خشك كرده تا در فصل كاشت مورد استفاده قرار گیرد.

توصیه ها : از آنجاییكه این گیاه دارای واریته های متعددی می باشد بایستی در تنظیم و تركیب رنگها دقت و توجه داشته و هنگام كاشت پیازها را درعمق ۵ سانتیمتر بكارند.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

زعفران جامه طلائی

 

1e03f01504a3be40fc4c0d1349d4427a.jpg

 

نام علمی:‎Crocus angustifolius

خانواده: IRIDACEAE

این گونه زعفران گلهای معطر طلائی (زرد) دارد كه سطح پشت انتهای گلبرگها، لكههای برنزی دیده میشود.

نیازها: خاك سبك ،مكان آفتابی ،حداقل دمای قابل تحمل -۱۵ درجه سانتی گراد ،

ازدیاد: از طریق تقسیم توده پیازها دراوایل تابستان و یا كاشت بذر امكان پذیر است.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

درباره خواص زعفران

 

از دكتر روزنفلد درباره رابطه بهداشت قلب با مصرف زعفران سئوال شده و او گفته است: در پی یك بررسی كه چرا اسپانیایی ها، كمتر به بیماری های قلب دچار می شوند، این نتیجه به دست آمد كه آنان به دلیل مصرف زیتون و روغن آن، خوردن نان حاصل از آرد خالص گندم، زردآلو و برگه آن، اسفناج و نیز زعفران، كمتر از سایرین گرفتار بیماری قلبی می شوند. این نتیجه پژوهشگران را برانگیخت تا درباره خواص زعفران بررسی كنند و به این نتیجه برسند كه مصرف مقداری كم زعفران به بهداشت قلب، اعصاب و دستگاه گوارش كمك می كند. این پژوهشگران روی «مقدار كم» تأكید كرده اند و مفهوم آن این است كه مصرف زعفران در حجم زیاد ممكن است زیان آور باشد. مسئله این است كه زعفران در هر منطقه ای به دست نمی آید و جمع آوری آن با ماشین امكان ندارد و باید با دست انجام گیرد. بنابراین، گران به بازار می رسد. با وجود این، مصرف آن به دلیل بو و طعم خوش و خواص بهداشتی اش رو به افزایش است و همین افزایش مصرف و بالا رفتن بها سرانجام باعث خواهد شد كه تولید آن را افزایش دهند و مسئله كمبود و گران بودن به تدریج حل شود. گهگاه در روزنامه ها خبرهایی انتشار می یابد كه حكایت از فروش میله های خشك شده گل های زرد آغشته به اسانس زعفران به جای زعفران خالص دارد كه مرتكبین به جرم كلاهبرداری و فروش كالای بدل مجازات می شوند. این تقلبات هم نشانه كمبود زعفران (عرضه) و افزایش روز افزون مشتری (تقاضا) است

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

زعفران چیست؟

 

طلای سرخ : زعفران با نام علمی crodcus stativus ،گیاهی است چند ساله كه دارای پیاز كروی و پوشیده از یك غشائ قهوهای رنگ می باشد. این گیاه در نواحی جنوب غربی آسیا، جنوب اسپانیا و جنوب اروپا برداشت می شود. دارای ساقه و شش گل برگ با رنگ بنفشه و ۳ رشته كلاله با رنگ قرمز كه همان زعفران تجارتی را تشكیل می دهد، می باشد.

 

كلاله حاوی مواد چربی ، املاح معدنی و موسیلاژ می باشد. عطر و بوی زعفران به علت وجود اسانس بی رنگ تروپن دار و یك تركیب اكسیژن دار و همراه با سینئول به نام سافرانال می باشد. طعم زعفران مربوط به هیتروزید تلخ پیكروكروسین است. ماده رنگین زعفران مربوط به وجود ماده ای به نام كروسین می باشد.

 

● برداشت :

از هر ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار گل زعفران، حدود ۵ كیلوگرم گل زعفران بدست می آید كه این مقدار هنگام خشك شدن به یك كیلوگرم می رسد.

 

● خواص درمانی

از زعفران برای كاهش چربی وكلسترول خون ، آرام بخش، اشتها آور ،ضد اسپاسم ،پیشگیری كننده از بیماریهای قلبی و سرطان ،تقویت حافظه ویادگیری ،كاهش فشار خون،درمان آسم، درمان بیماریهای پوستی ، عفونت ادراری ، یرقان، پیش انداختن قاعدگی، رفع نفخ شكم ،درمان دردمعده و شكم استفاده می شود.

 

● مضررات مصرف بی رویه زعفران:

مصرف بی رویه زعفران سمی بوده وباعث استفراغ،كاهش تعداد ضربان قلب،خون ریزی از بینی،پلك هاولب ها شده وموجبات سر گیجه،بی حالی،زردی پوست وعوارض خطرناك دیگر ونهایتا مرگ را فراهم می آورد. مصرف ۳ گرم زعفران برای هر فرد در ماه مناسب بوده واستفاده بیش از ۵ گرم زعفران در یك وعده غذائی می تواند موجب مرگ انسان گردد.

 

● نگهداری:

زعفران باید دور از نور ورطوبت بوده وبهتر است كه درظروف شیشهای یا فلزی دربسته نگهداری شود.باتوجه به اینكه اسانس زعفران قابل تبخیر شدن است ،درصورت نگهداری در محیط باز ،از اثرات داروئی و مرغوبیت آن كاسته می شود.

 

● مصارف :

از زعفران در صنایع غذائی ،شیرینی سازی ،داروسازی ،نساجی ،نوشابه هاغیر الكلی وصنایع لبنی استفاده می شود.

 

● تجارت زعفران:

براساس آمارهای سازمان خواروبار جهانی (فائو)، میزان تولید زعفران در جهان حدود ۲۱۰ تن است كه ایران با تولید سالیانه ۱۸۴ تن ، حدود ۸۱ درصد زعفران جهان را به خود اختصاص داده است واسپانیا با ۱۲ درصد تولید جهانی پس از ایران در رتبه دوم قرار دارد.

متاسفانه برداشت های سنتی وغیر علمی زعفران،نبود سیستم بسته بندی مناسب وبازاریابی كم ازطرف ایران و وجود صنعت پیشرفته بسته بندی ،تبلیغات گسترده برای فروش وبازاریابی از طرف اسپانیا باعث شده است كه اسپانیا زعفران ایران را با قیمت ارزان جمع آوری وبه نام شركت های تجارتی خود در دنیا عرضه نموده و عنوان نخصت صادر كننده زعفران در جهان رابه خود اختصاص نماید.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

زعفران

 

214.jpg

 

زعفران یك گیاه علفی چند ساله است كه دارای كورم می باشد و از شهریور تا آبان گل می دهد. این گیاه زراعی است و بومی مناطق شرق مدیترانه تا خاورمیانه می باشد. كلاله ها كه از گلها جدا می شوند به منظور اهداف دارویی جمع آوری می شوند. ابتدا آنها را در سایه خشك كرده و سپس روی غربالی روی آتش ملایم قرار می دهند. جمع آوری پرزحمت است. تا ۰۰۰/۲۰۰ كلاله عملكردی برابر با یك كیلوگرم دارو رامی دهد. دارو به رنگ نارنجی مایل به قرمز براقی می باشد و بو و طعم تندی دارد. آن را باید در ظروف سربسته نگهداری كرد زیرا به راحتی رنگ, عطر و طعم خود را از دست می دهد. بدلیل اینكه زعفران گران است اغلب آن را با مواد خام كه رنگ مشابهی دارند مانند گل همیشه بهار و گلرنگ مخلوط می كنند. حاوی رنگدانه و مقادیر كمی اسانس می باشد. درد را تسكین می دهد و بعنوان ضد تشنج عمل می كند.

 

زمانی بعنوان دوای خانگی مصرف داشت ولی امروزه برای درمان بیماریها استفاده نمی شود. البته بیشتر بعنوان ادویه و رنگ غذاها بخصوص غذاهای مشرق زمین كاربرد دارد. مصرف خیلی زیاد زعفران ممكن است باعث مسمومیت جدی در اثر التهاب موضعی غشاء مخاطی و خونریزی شود. امروزه زعفران بعنوان دارو اهمیت زیادی دیگر ندارد زیرا هزینه زیادی داشته و مقدار زیادی گل لازم است تا فقط مقداركمی دارو تهیه شود. زعفران بطور گسترده ای در اسپانیا كشت می شود كه تولید سالانه آن حدود ۰۰۰/۱۰۰ كیلوگرم می باشد. در قرون وسطی زراعت زعفران در مناطق مدیترانه و اروپای مركزی گسترده شده و در این مناطق بعنوان رنگ استفاده می شده است. در انگلستان زمانی كشت و كار می شد ولی امروزه بصورت وحشی یافت می شود. زعفران در جنوب فرانسه, ایتالیا, سیسیل, مجارستان, یونان, تركیه, ایران, هند و چین نیز كاشته می شود.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

گیاهشناسی زعفران

 

215.jpg

 

زعفران با نام علمی (.Crocus Sativus L) از خانواده زنبقیان (Iridaceae) گیاهی علفی، چند ساله، بدون ساقه و پیازدار است. پیاز زعفران از نوع توپر و تقریبا كروی شكل با قطر ۳ تا ۵ سانتی متر و پوششی قهوه ای رنگ می باشد كه در زیر خاك قرار می گیرد. هر پیاز ۶تا ۹ برگ باریك، نظیر برگ علفهای چمنی تولید می نماید. ریشه های زعفران ازنوع افشان هستند كه از قــاعده پیازها و از روی دایــره محیطی آن می رویند. گل زعفران اولین اندامی است كه در اوایل پاییز ظاهر می شود.

 

در سال اول كشت، به علت ضعف پیازها و عدم استقرار كامل آنها در خاك و كشت عمقی، جوانه های گل توان كافی برای رویش ندارند و حتی برگها در سال اول دیرتر از معمول ظاهر می شوند. پوشش گل از سه كاسبرگ و سه گلبرگ همرنگ بنفش تشكیل می شود، به طوریكه تشخیص كاسبرگها از گلبرگها مشكل می باشد. تعداد پرچمها سه و طول میله پرچم دو برابر بساك است.

 

بساك زعفران زرد رنگ می باشد. مادگی در مركز گل قرار گرفته و دارای یك تخمدان است و از قسمت تخمدان خامه باریكی خارج می گردد. خامه طویل و كشیده بوده به رنگ زردكمرنگ است كه به یك كلاله شفاف قرمز نارنجی سه شاخه ای به طول۳-۲ سانتی متر ختم می شود. سه كلاله همراه با خامه پس از خشك كردن، زعفران تجارتی را تشكیل می دهند.

 

● اندامهای مختلف گیاه زعفران

تكثیر زعفران از طریق ایجاد پیازچه های جدید كه از پیاز مادر تولیــد می شود صورت می گیرد. پیاز زعفران در ماههای تابستان به صورت غیرفعال و راكد در زمین باقی می ماند و رشد دوباره خود را در حدود پایان تابستان شروع می نماید. بر طبق گزارشات موجود چندین واریته از C.Sativus شناخته شده و در كشورهای مختلف كشت می گردد.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

آفتهای گیاه زعفران

 

مزه و بوی پیاز زعفران دلخواه بیشتر جانوران است. از این رو برای بیشتر حیوانات اهلی و وحشی، حتی تیرهایی از حشرات، کرمها و قاب بالان هم خوراک لذیذی است[۱]. پس همه خواهان پیاز زعفران و همیشه در جستجوی آن هستند. آنها خیلی با اشتها غدّه زعفران را می خورند. اگر مزرعه ای مورد حمله آنها قرار گیرد، در زمانی کوتاه جیزی از آن باقی نخواهد ماند.

 

بنابر این یک زعفرانکار باید همواره مزرعه را زیر نظر داشته باشد و اگر احیاناً بوته یا بوته هایی را دید که نابه هنگام و بی موقع برگهایش زرد شده و یا خشکیده است، باید خیلی زود به ریشه یابی علّت آن برخیزد و پس از شناسایی، به کمک متخصّصان، در مبارزه با آن چاره گر شود.

 

جانوران بزرگتر، پیاز را از زیر خاک بیرون می آورند و می خورند. پس از ردپا و نشانه های دیگر می توان بآسانی مسبّب را شناسایی کرد. ولی کرم پیازخوار که سفید رنگ است، پنهان و در زیر خاک زندگی می کند و دیده نمی شود. فقط از راه پژمردگی، زرد شدن برگها و خشکیدن آن می توان پی به وجود آفت برد.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

ترکیبات شیمیایی زعفران

 

کلاله گیاه زعفران دارای ترکیبات شیمیایی متنوعی است از جمله: کربوهیدراتها، مواد معدنی، موسیلاژ، ویتامینها (بویژه ریبوفلاوین و تیامین) رنگدانه ها شامل کروسین، آنتوسیانین، کاروتن، لیکوپن، زیگزانتین ، یک اسانس معطر ترپنیک به نام سافرانال، و مواد طعم دهنده (پیکروکروسین) .

 

کلاله زعفران که در واقع قسمت اصلی زعفران تجارتی را تشکیل می دهد دارای رنگ، طعم و عطر مخصوصی است که هر یک از این ویژگیها مربوط به یکدسته از ترکیبات شیمیایی خاص می باشد که تا کنون برخی از آنها شناخته شده است .

 

● رنگ زعفران:

اصلی ترین عامل ایجاد قدرت رنگی در زعفران ترکیبی است بنام کروسین به فرمول شیمیایی O۲۴ H۶۴ C۴۴ . کروسین یکی از چند کارو تنوئید محدود موجود در طبیعت است که به آسانی در آب حل می شود. این حلالیت یکی از دلایل کاربرد وسیع آن به عنوان رنگ دهنده در مواد غذایی و دارویی نسبت به سایر کارو تنوئیدها می باشد. این ماده برای اولین بار توسط Solomon و Carrar به شکل کریستال بدست آمد.

 

● ساختمان شیمیایی کروسین

علاوه بر کروسین، زعفران حاوی آگلــیکون کروستین به صــورت آزاد و مقادیر کمی رنگدانه آنتوسیانین می باشد. همچنین رنگدانه های محلول در چربی شامل لیکوپن، آلفاکاروتن، بتاکاروتن و زیگزانتین در آن وجود دارد. قدرت رنگی زعفران یکی از پارامترهای عمده تعیین کننده کیفیت زعفران می باشد که با اندازه گیری میزان ترکیبات رنگی موجود در آن در طول موج ۴۴۳ نانو متر بوسیله اسپکتروفتومتر مورد ارزیابی قرار می گیرد.

 

● طعم زعفران:

عمده ترین ترکیب ایجاد کننده طعم تلخ در زعفران گلیکوزیدی است بنام پیکروکروسین با فرمول شیمیایی C۱۶ H۲۶ O۷ . این ماده تلخ و قابل تبلور است و از طریق هیدرولیز اسید، گلوکز و آلدئیدی بنام سافرانال تولید می کند.

 

● ترکیبات معطره:

زعفران دارای بوی قوی معطر می باشد. بوی زعفران نتیجه ارومای برخی روغن های فرار و اسانسهای مخصوصی است که در این ماده وجود دارد.

 

سافرانال ماده معطره اصلی زعفران است و حدود ۶۰% از ترکیبات فرار زعفران را تشکیل می دهد که در زعفران تازه به صورت پیکروکروسین غیر فرار است ولی در اثر حرارت و به مرور زمان تجزیه شده وآلدئید فرار سافرانال آزاد می گردد.

سافرانال یک مایع روغنی فرار است که در جریان بخار آب دارای لکه زرد روشن است و در اتانول، متانول و اتر نفت به خوبی حل می شود.

 

برای جدا کردن روغنهای اتری آن زعفران را با آب مقطر تحت جریان گاز co۲ تقطیر کرده و قسمت تقطیر شده را با اتر استخراج نموده، سپس اتر را تبخیر میکنند. روغن حاصل مایع زرد رنگی است که دارای بوی شدید زعفران می باشد. این ماده جزء ترپن ها بوده، در مقابل اکسید اسیون بسیار حساس است وباید در شرایطی خاص نگهداری شود.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

تاریخچه زعفران

 

زعفران با نام علمی کرکوس ساتیوس Crocus Sativus از خانواده زنبقیان Iridaceae می باشد. در برخی منابع، مثلا در دائره المــعارف آمریکانا Americana Encyclopedia ذکر شده است که این کلمه از کریکوس Corycus که نام منطقه ای در سیلیسیا Cilicia واقع در شرق مدیترانه می باشد گرفته شده است. عده ای مبداء زعفران را ایالت قدیم ماد ایران می دانند، برخی از محققین نیز خاستگاه زعفران را در منطقه وسیعتری از کره زمین شامل یونان، ترکیه، آسیای صغیر و ایران می دانند.

 

ایرانیان ضمن صدور زعفران به بسیاری از نقاط جهان باستان، خواص آن را به یونانیها، رومیها، چینیها و اقوام سامی از جمله عربها معرفی کردند و شیوه زراعت آن را در سده های اول تا چهارم هجری به امم اسلامی پیرامون مدیترانه آموختند. به این ترتیب که نخستین زعفران زارها به وسیله ایرانیان تبعید شده توسط معاویه در نواحی شام دایر شدند، سپس کاشت زعفران در شمال افریقا و اندلس (اسپانیای اسلامی) وصقلیه (سیسیل) رواج یافت و اقوام ایرانی همچون رستمیان و بنوطبری در انتقال فرهنگ زعفرانکاری مؤثر بودند.

 

مستندات تاریخی بیانگر این واقعیت است که ایرانیان از روزگاران کهن به زر و زعفران علاقه و توجهی بلیغ داشته اند به طوری که در جشن ها و سرور ها و مجالس بزم و نشاط مانند عروسی ها و اعیاد، یا استقبال از بزرگان و زائران زر و زعفران نثار قدمها می کردند. در برپایی با شکوهتر این گونه آئین ها، ضمن آذین بندی و آینه بندان، سکه های زرین و سیمین را به همراه زعفران و گل و نقل بر سر عروس و داماد یا شخصیتهای مورد نظر، و گاهی همه حاضران در این گونه مراسم می ریختند. در برخی ازمراسم زعفران را به تنهایی، یا همراه با مشک وعنبر و عود دود می کردند و گلاب می پاشیدند.

 

درعصرهخامنشیان زعفران برای تزئین گرده های نان ومعطر کردن خوراکها به کار می رفته است. فردیناند یوستی ضمن شرح زندگانی داریوش نوشته است: ((شاه ایران تن خود را روغنی معطر می مالید که عبارت بود از مخلوط روغن آفتاب گردان که در پیه شیر پخته و با زعفران و شراب خرما تهیه میشد)). در دوره پارتها زعفران ایران به یونان و روم می رفت، بعدا چین هم از مشتریان زعفران ایران شد. در عصر ساسانیان کاشت زعفران در قم و بون نیز رایج گردید و مرغوبیت محصول آنها شهرت یافت. در همان روزگار زعفران در پرداخت کاغذهای گران قیمت کاربرد پیداکرد، اما پیشتر از آن محلول زعفران به عنوان مرکب تحریراستفاده می شد،وتا قرنها بعددرترکیب مرکبهای تحریر مرغوب به کار می رفته است. از انواع مرکب زعفرانی کم رنگ و پر رنگ (از زرد کمرنگ تا قرمز خونین) برای نوشتن عنوان فرمانها و نامه های سلاطین و خلیفگان و امرا، و همچنین در تحریر عنوانها و سرفصلهای کتب و رسالات و نیز در تذهیب و تشعیر ، و در تصویر ها و نقوش حواشی و متن استفاده می شده است. افزون بر اینها در تحریر دعاهای مقدس و همچنین تعویذ ها و طلسم های خاص بر روی کاغد و پارچه و گاهی کفن، مرکب زعفران به کار می رفته است .

 

در منابع پهلوی زعفران با نام پارسی (کرکم) ثبت شده است. در یک ترجمه بندهش زعفران جزو اسپرغم ها یا عطرها یا گیاهان خوشبوی به حساب آمده، و در ترجمه دیگری از این کتاب، زعفران در شمار گیاهان رنگ کننده پارچه ذکر شده است. کلمه زعفران یک واژهء عربی یا احتمالا معرب است که ریشه و وجه اشتقاق آن ناشناخته مانده، گو اینکه در منابع غربی برای این کلمه و کلمه کرکم مبنای سومری عنوان شده است. این نظر قابل تامل در صورتی به واقعیت نزدیک است که مبدا سومریان از نواحی زعفران خیز ایران باشد، یا بتوان آنها را همان بومیان رانده شده از ایران زمین، پس از هجوم آریاهای دامدار و شبان پیشه پنداشت.

 

در منابع لغت فارسی و عربی دهها کلمه به معنی زعفران ثبت شده است. اما این کلمات به ندرت در مآخذ و متون کهن فارسی به کار رفته است. مثلا کلمه کرکم در نوشته ها و سروده های فارسی در موارد بسیار اندک ذکر شده است، اما کلمه زعفران با همه خصلتها و خصوصیات و خواص نباتیش مورد توجه بسیاری از ادبا و نویسندگان و شاعران قرار گرفته است، به طوری که با جرأت می توان گفت کلمه زعفران و تعبیرات و تشبیهات مربوط به آن به اندازه ای که در منابع و متون و دواوین فارسی آمده در آثار مکتوب هیچ یک از السنه جهانی به کار نرفته است.

 

کشت زعفران در گذشته ای بسیار دور در غالب مناطق مرکزی ایران متداول بوده است. شهرت زعفران قم در زمان قبل از اسلام حکایت از پیشینه کشت این گیاه در ایران قدیم دارد. در قرن دهم میلادی کشت زعفران توسط اعراب (که خود اعراب نیز آن را از ایرانیان آموخته بودند) در اسپانیا متداول گردید و متعاقب آن در قرن هجدهم در ناحیه ای به نام Walden در Esانگلستان رواج داشته و امروزه این محل به نام Saffron Walden معروف است .

 

به طوری که از نوشته های ادبی و پزشکی هندوستان برمی آید ، زعفران از دیر باز برای مردم آن سرزمین شناخته شده بوده است. همچنین زعفران نزد مردم مصر، یونان، کلیمیان، هندوها و مسلمانان از توجه خاصی برخوردار بوده است.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

شناسایی کیفییت زعفران

 

چون زعفران گران است، برخی از افراد سودجو تقلبهایی می کنند برای شناسایی زعفران طبیعی از نوع تقلبی آن روشهایی پیشنهاد می شود:

 

- اگر تارهای زعفران را بین کاغذ کاهی ( کاغذ روزنامه) بگذاریم و کمی فشار دهیم نباید لکّه جربی باقی بگذارد. اگر چنین باشد به احتمال قوی آن زعفران تقلّبی است.

 

- رنگ تارهای زعفران در بنزین محلول نیست. یعنی اگر چند تار زعفران را در بنزین بیندازیم، نباید بنزین را رنگین کند.

- رنگ، بو و مزه زعفران برای اهل شناخت آن محک قاطعی است. مزه زعفران کمی تلخ ولی مطبوع، و بوی زعفران کمی تند است.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

موارد منع مصرف زعفران

 

- چون مصرف زیاد این ماده گیاهی در خانمهای باردار موجب سقط جنین می شود، به همین دلیل در ایران قدیم به آن زاپران می گفته اند ( زا= زایش، و پران اسم فاعل از مصدر پراندن است که روی هم رفته بیانگر مفهوم « باعث سقط جنین» است.)

 

- زاپران یا سافران بوسیله عربها، از ایران به اسپانیا و دیگر کشورها برده شده است و زعفران معّرب آن است.

 

شایسته است درباره خطر زیاد خوردن آن، بخشی از نوشته کیهان شماره ۶۷۳۶ دوشنبه ۲۷ دی ماه ۱۳۴۴، نقل شود:

« زنی برای سقط جنین زعفران خورد و در حالی که بشّدت قهقهه می زد، [مسمومیّت زعفران با خنده های شدید آغاز می شود] در بیمارستانی در مشهد جان سپرد. وی که لیلی نام داشت و ساکن قریه ابوالخیر مشهد بود..... مقداری زیاد زعفران خورد. پس ... حالت خنده شدید به لیلی دست داد. بطوری که حالش وخیم دش کسانش او را به بیمارستان بردند. بر اثر خنده شدید و فشار ناشی از آن ... آن قدر قهقهه زد تا مرد!»

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

خواص زعفران

 

216.jpg

 

زعفران به هضم طبیعی غذا و تقویت معده کمک میکنداز زمانهای قدیم برای زعفران نیز همچون سایر ادویهجات، خواص درمانی مختلفی در نظر می گرفتند.

 

بر اساس تحقیقات جدید زعفران به هضم طبیعی غذا و تقویت معده کمک میکند و به عنوان مسکن به ویژه در درمان دردهای لثه و قلنج نیز تاثیر گذار است. علاوه بر آن محرک و تقویت کننده تمایلات جنسی است، تحقیقات پزشکی ثابت کرده زعفران خواص ضد سرطانی داشته و به عنوان یک داروی ضد تومور و جمع کننده رادیکالهای آزاد عمل میکند.

 

زعفران همچنین مادهای شادی بخش، آرامبخش، تقویت کننده حافظه، افزایش دهنده تمرکز، ضد تشنج، افسردگی، اسپاسم، آلزایمر و پارکینسون است که در درمان دردهای عصبی و کم خوابی نیز مفید است.

 

بنابر یک تحقیق دارویی دیگر ، زعفران به علت وجود تیامین، ریبوفلاوین و مواد معدنی برای درمان فشار خون، کاهش کلسترول، درمان کم خونی ناشی از کمبود آهن در دختران، کاهش درصد احتمال بروز بیماریهای قلبی، تصلب شرائین و افزایش سلامت قلب نیز بسیار مفید است.

 

این گیاه دارویی در درمان بیماریهای تنفسی نظیر آسم، سرما‎خوردگی، سرفه، افزایش جریان خون در شبکیه، درمان اختلالات لکه زرد شبکیه در اثر پیری نیز کاربرد دارد. زعفران در صورت استعمال خارجی برای درمان کوفتگی و رماتیسم نیز مفید است. همچنین تحقیقات فراوان انجام شده نشان میدهد که ترکیبات موجود در زعفران در درمان برخی از انواع سرطانها در حیوانات آزمایشگاهی تاثیر داشته است.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

آشنایی با زعفران

 

زعفران گیاهی است با نام علمی Sativus Crocus از خانواده زنبق (lridaceae) . این گیاه چند ساله ، دارای پیاز كوچك ، تقریبا كروی و پوشیده شده از غشای قهوه ای رنگ است. این گیاه ، بومی نواحی مختلف آسیا به ویژه جنوب غربی آسیا ، جنوب اروپا و جنوب اسپانیاست ، ولی در حال حاضر در نقاط دیگری از دنیا نیز كشت و برداشت می شود . ارتفاع قسمت هوایی و بیرونی گیاه حدود ۱۰تا ۳۰ سانتی متر است و دارای ساقه و تعدادی برگ های باریك است . از وسط برگ ها ، ساقه تولید شده و گل خارج می شود و در ماه های مهر تا آذر گل ها به تعداد یك تا سه عدد روی هر ساقه ظاهر می شوند .گل ها به رنگ بنفش ودارای شش گلبرگ هستند. قسمت مورد استفاده گیاه كه به نام زعفران در بازار تجارت موجود است،انتهای خامه و كلاله گل (مادگی ) است كه به رنگ قرمز متمایل به نارنجی است. چون زعفران دارای مصارف متعدد بوده و جایگاه ویژه ای در تغذیه دارد، از این رو اطلاعات مفیدی برای خوانندگان و مصرف كنندگان این ماده با ارزش ارائه می شود:

●خواص درمانی

نام زعفران در فارماكوپه اروپا (كتاب رسمی داروسازی) قید شده و به شكل تنطوری با نام OpiiCrocata Tinctura وجود دارد . همچنین عصاره آن به صورت محصولی به نامBitters Swedish توسط كارخانجات مختلف تهیه و برای مصارف دارویی مختلف عرضه می شود. بر حسب آزمایش هایی كه در اروپا انجام شده است، زعفران خاصیت كاهش چربی و كلسترول خون و افزایش نفوذ اكسیژن در پلاسما را در موش آزمایشگاهی از خود نشان داده است . در طب نقاط مختلف جهان ، زعفران به عنوان آرام بخش ، ضد اسپاسم ، اشتهاآور و مقوی معده استفاده می شود. در كشور آلمان، زعفران به عنوان آرام بخش، درمان درد معده و شكم و آسم مصرف می شود .

●مصارف

زعفران به جهت طعم، بو و رنگ زرد خاصی كه دارد به وفور در غذاها و به ویژه همراه با برنج، صنایع شیرینی سازی ، داروسازی و صنایع دیگر به مصرف می رسد.

●نگهداری

زعفران باید دور از نور و رطوبت باشد . بهتر است نگهداری زعفران در ظرف شیشه ای یا فلزی دربسته بوده كه در حرارت معتدل نگهداری شود، انجام شود.باتوجه به اینكه اسانس (مواد معطر ) زعفران قابل تبخیر شدن است در صورت نگهداری نامناسب، به مرور زمان اسانس آن تبخیر شده و از اثرات دارویی و طعم و مزه آن كاسته می شود و مرغوبیت آن از دست می رود .چون مواد معطر گیاه یعنی اسانس در حالت پودر شده، بسیار سریع تر از پودر نشده آن تبخیر می شود، بهتر است زعفران را تا موقع مصرف پودر نكنیم یا در صورت پودر كردن درظرف در بسته نگهداری شود.

●زعفران تقلبی

چون زعفران گران قیمت است، ممكن است گاهی محصول آن همراه با مواد تقلبی باشد. مهمترین تقلبی كه به عنوان زعفران انجام می شود گل رنگ است كه شباهتی به زعفران دارد و می تواند ایجاد رنگ زرد كند. زعفران به ویژه به صورت پودر ، با تقلب های بیشتری می تواند همراه باشد. روش های مختلفی برای تشخیص زعفران تقلبی وجود دارد كه دو روش ساده آن به شرح زیر است:

▪روش اول ـ به چند میلی گرم پودر زعفران، دو یا سه قطره اسید سولفوریك غلیظ در یك شیشه ساعتی اضافه می كنیم . در این صورت زعفران ابتدا به رنگ قرمز مایل به قهوه ای و پس از مدت كمی ، به رنگ قرمز مایل به بنفش مبدل می شود. این آزمایش به طور كامل اختصاصی نبوده و مربوط به موادی است (مانند زعفران ) كه دارای تركیبات كاروتنوئیدی (موادی دارای رنگ های زرد یا نارنجی ) هستند.

▪روش دوم ـ چند میلی گرم پودر زعفران را در یك شیشه ساعت قرار داده و به آن یك قطره اسید فسفومولیبدیك / سولفوریك اضافه كرده و آن را كمی می ساییم.پس از آن، مخلوط را زیر میكروسكوپ

قرار داده و با بزرگ نمایی ۱۰۰ملاحظه می كنیم. بعد از حداكثر یك دقیقه ، تكه های پودر به رنگ آبی مبدل شده و از اطراف، تكه ها با هاله ای از رنگ آبی احاطه می شود.

●سمیت

مصرف زعفران به مقدار زیاد سمی است و باعث استفراغ، خونریزی رحم ، اسهال خونی ، خون روی ازبینی، پلك ها و لب ها، سرگیجه، بی حالی، زردی پوست و تحریكات شدید ماهیچه های صاف و حتی گاهی مرگ نیز می شود.با آزمایش هایی كه به عمل آمده، مصرف حداكثر تا ۵/۱ گرم در روز برای یك فرد بالغ بلامانع است ولی باید سعی كرد كه برای جلوگیری از عوارض و مشكلات بعدی، كمتر از این مقدار مصرف شود و از زیاده روی در مصرف آن خودداری ورزید.

●تحقیقات جدید

به طور اصولی تغییرات آب و هوا و شرایط جغرافیایی روی كمیت و كیفیت مواد موثر گیاهان كاملا تاثیرگذار است و گیاهانی كه در نقاط مختلف دنیا كشت و برداشت می شوند، ممكن است دارای مواد و در نتیجه اثرات مختلف یا ارزش های درمانی یا سمی مختلف باشند.یكی از مواد موجود در زعفران كه مقادیر زیاد آن باعث سمیت می شود ، ماده ای به نام Safranal است كه جزو مواد اصلی زعفران است كه به آن اشاره شد . با تحقیقات جدیدی كه در دانشكده داروسازی تهران روی زعفران انجام شده مشخص شد كه زعفران ایرانی دارای درصد كمتری از Safranal نسبت به زعفران نقاط مختلف جهان است و این مسئله یكی از بزرگ ترین مزیت ها و تفاوت های بین زعفران ایرانی و غیرایرانی است . در حقیقت می توان گفت كه سمیت زعفران ایرانی در مقادیر زیاد ، كمتر از انواع غیرایرانی است. این موضوع هنوز برای مجامع علمی و مصرف كنندگان در جهان گزارش نشده است و تازگی دارد .

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

زعفران

 

● کلیات گیاه شناسی

زعفران گیاهی است پایا با ارتفاع تقریبا ۳۰ سانتیمتر که دارای برگهای دراز و سبز مانند تره است . ساقه زیر زمینی آن از دو پیاز تشکیل میشود . این پیازها سخت و مدور و گوشتدار و پوشیده از غشاء های نازک قهو ه ای رنگ می باشد . گلهای زعفران ارغوانی ، منظم و شامل لوله ای دراز است که به سه گلبرگ و کاسبرگ منتهی می شود .

زعفران خیلی مرغوب قسمت کلاله گل یعنی قسمت انتهایی خامه است و میله خامه ، زعفران درجه دو و نامرغوب را تشکیل می دهد .

برداشت زعفران بدین ترتیب است که قسمت کلاله هر گل را بر میدارند و بین کاغذ قرار می دهند تا خشک شود و سپس بسته بندی می کنند . استاندارد زعفران که در فرانسه صورت گرفته است اعلام میدارد که باید ۵۰ عدد از الیاف زعفران بیشتر از۰/۲۷۷ گرم وزن داشته باشد و در صد رطوبت آن ۱۳ درصد باشد . همچنین هر میلی گرم آن باید بتواند ۷۰۰سانتیمتر مکعب آب را بطور محسوس رنگی کند .

● ترکیبات شیمیایی:

رنگ زعفران مربوط به ماده ای بنام کروسین است که در آن وجود دارد پیاز زعفران سمی است و مصرف بیش از حد آن برای حیوانات کشنده است .

● خواص داروئی:

زعفران از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است . مهمترین خاصیت زعفران که از قدیم الایام از آن استفاده میشده است درمان افسردگی می باشد . این خاصیت مهم حتی در شعر شاعران نیز انعکاس یافته است . شاهد آن شعر خاقانی است که می گوید :

گر کسی را زعفران شاید فزاید گو فزای چون تو با غم خو گرفتی زعفران کس مخور

زعفران دارای بویی قوی و طعم تلخ می باشد :

خوردن چای زعفران باعث هضم غذا می شود .

اثر مسکن درد دارد.

قاعده آور است .

باعث تحریک اعصاب می شود

زعفران خون سازاست و گردش خون را آسان می سازد

مصرف زعفران خونریزیهای بعد از زایمان را از بین می برد .

قوای جنسی را تقویت می کند .

کبد را تصفیه وقوی می سازد .

سرفه را رفع و اثر مفید روی درمان برونشیت دارد.

کلیه و مثانه را پاک می کند.

آرام بخش و خواب آور است .

زعفران ضد تشنج است .

گاز معده را برطرف می کند

ادرار آور است .

و اگر بالاخره می خواهید همیشه شاد و خندان باشید زعفران بخورید .

فرمول قدیمی زعفران برای تنظیم عادت ماهیانه خانم ها و بازکردن قاعدگی سال هاست که بکار می رود و اثر بسیار مفیدی دارد.

تارتارات آهن و پتاسیم ۰/۵ گرم

گرد زعفران ۰/۵ گرم

پودر دارچین ۲ گرم

از این مخلوط چهار بار در روز استفاده کنید .

▪ طرز استفاده:

از زعفران می توان به شکل های مختلف استفاده کرد :دم کرده زعفران یا چای زعفران :۲گرم زعفران را در یک لیتر آب جوش ریخته و بمدت نیم ساعت روی آتش بسیارملایم بگذارید تا دم بکشد .

▪ گرد زعفران :زعفران را در فر با حرارت ۲۵ درجه سانتیگراد خشک کرده و سپس آسیاب کنید و از الک خیلی ریز رد کنید تا گرد نرمی بدست آید .

▪ مضرات : چون زعفران بر روی سیستم تولید مثل اثر دارد بنابراین زنان حامله باید از خوردن آن احتراز کنند زیرا ممکن است باعث سقط جنین می شود . خوردن زیاد زعفران برای کلیه ها مضر است . اشتها را کم می کند و ایجاد سردرد می کند و باعث اختلال حواس می شود . زعفران را باید در شیشه های دربسته و دور از نور نگهدری کرد زیرا عطر و رنگ خود را در اثر نور از دست میدهد .

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

چگونه زعفران بکاریم؟

 

زعفران گیاهی است نیمه گرمسیری و در نقاطی که دارای زمستانهای ملایم و تابستان گرم و خشک باشد بخوبی میروید. مقاومت زعفران در مقابل سرما زیاد است و لیکن چون دوران رشد آن مصادف با پائیز و زمستان و اوایل بهار است طبعا در این ایم به هوای مناسب و معتدلی نیاز دارد. در دوره خواب یا استراحت گیاه (تابستان) بارندگی یا آبیاری برای آن مضر است بنابراین کشت و کار آن در مناطق گیلان و مازندران و مناطق گرم جنوب کشور معمول نیست.

 

اراضی آفتاب گیر و بدون درخت که ضمنا در معرض بادهای سرد نیز نباشد برای رشد زعفران مناسب است. با این وجود در برخی از روستاهای بیرجند و قائن در زیر سایه بوتههای زرشک و درختان بادام که در تابستان کمتر آبیاری میشوند کاشته میشود. حداکثر دمای این گیاه بین ۴۰ تا ۳۵ درجه سانتیگراد و در ارتفاع بین ۱۳۰۰ تا ۲۳۰۰ متر از سطح دریا عملکرد خوبی را نشان داده است.

 

● خاک مناسب پرورش زعفران

از آنجایی که پیاز زعفران مدت نسبتا زیادی (۷ - ۵ سال) در زمین میماند. خاک زمین باید سبک یا ترکیبی از شن و رس باشد که پیاز بتواند در این مدت علاوه بر تامین مواد غذایی ، در مقابل شرایط خاص منطقهای نیز مقاومت نماید. بنابراین جهت رشد و نمو مناسب گیاه و تولید محصول مرغوب و مطلوب زمینهای حاصلخیز و زهکشی شده بدون درخت با خاک (لومی ، لیمونی ، رسی و شنی) و آهکدار که ph آن بین ۸ - ۷ باشد بر زمینهای شور ، فقیر و مرطوب ، اسیدی ترجیح داد. زعفران در زمینهایی که دارای قلوه سنگ یا علفهای هرز یا مواد آلی پوسیده نشده باشد محصول خوبی نمیدهد.

 

● تهیه زمین

در تهیه زمین به منظور کاشت زعفران لازم است توجه و دقت خاصی معمول شود ابتدا در فرصتهای مناسب در پائیز یا زمستان زمین مورد نظر را شخم عمیق میزنند درصورتی که شرایط مناسب نبوده یا دسترسی به تراکتور مقدور نباشد میتوان شخم را در پایان بهار یا اوایل تیرماه نیز انجام داد. در زراعت مکانیزه زعفران زمین را در پاییز سال قبل از کشت با گاو آهن شخم عمیق میزنند در بهار پس از قطع بارانهای بهاری خاک را با انجام شخم متوسط ضمن سله شکنی از وجود علفهای هرز پاک میکنند در مرداد یا شهریور پس از پخش ۸۰ - ۴۰ تن کود حیوانی و ۲۰۰ کیلوگرم فسفات آمونیوم زمین را به صورت فارو درمیآورند و برای کشت آماده میکنند.

 

● انتخاب پیاز و زمان کشت زعفران

احداث مزارع جدید زعفران فقط بوسیله پیاز آن مقدور و معمول است. بنابراین تهیه و انتخاب پیاز مرغوب جهت کاشت در ایجاد و گسترش کشت حائز اهمیت است. پیاز زعفران را میتوان از خاک درآورد به انبار یا مزرعه دیگری منتقل نمود، با توجه به دوده خواب یا استراحت پیاز که از اواخر اردیبهشت ماه تا اواخر مرداد ادامه دارد میتوان در این فاصله نسبت به بیرون آوردن پیاز اقدام کرد. بهتر است پیازها پس از بیرون آوردن از زمین کاشته شوند تا پیازها ضمن ادامه استراحت در زمین جدید مستقر شوند. از بیرون آوردن پیازها در اواخر مرداد به بعد باید خودداری کرد چون در این موقع بعضی از پیازها ممکن است برای ریشه دادن و جوانه زدن آماده باشند.

 

هر قدر فاصله بیرون آوردن پیازها تا کاشت کمتر باشد بهتر است با وجود این پیاز زعفران را برای مدت چند ماه در محل سرد و خشک با ارتفاع ۳۰ - ۲۰ سانتیمتر میتوان به صورت پخش شده نگهداری نمود ولی این امر باعث عدم توسعه فیزیولوژیکی گلها شده و باردهی سال اول کشت را شدیدا کاهش میدهد. پیاز زعفران را از موقع خزان بوته میتوان کشت نمود ولی بهتر است از کاشت پیاز در اواخر تیر و اوایل مرداد خودداری شود زیرا در این موقع هوا و زمین بسیار گرم است و بیم آن میرود که رطوبت پیاز موقع جابجای از بین رفته و به آن صدمه وارد شود. بر اساس تحقیقات انجام شده توسط مرکز پژوهشهای صنعتی خراسان بهترین زمان کشت خرداد ماه میباشد.

 

● عملیات کاشت پیاز زعفران

برای کاشتن پیاز زعفران ابتدا چالههای یک ردیف را با بیل درمیآورند و در داخل هر چاله از ۱۵ - ۳ پیاز قرار میدهند. عمق کاشت پیاز ۲۰ - ۱۵ سانتیمتر در نظر گرفته و در موقع کاشت سر پیازها باید رو به بالا قرار گیرد. پیازها در عمق ۲۰ سانتیمتری در زمستان از سرما و یخبندان و سایر تنشهای محیطی و در تابستان از گرما زدگی مصون میمانند. برای کاشت زعفران ۵ - ۴ نفر شرکت میکنند به این ترتیب که یک نفر با بیل چالهها را درمیآورند دو نفر پیازهای قابل کشت را به صورت دستههای ۳ تا ۵ یا ۱۵ تائی انتخاب میکنند.

 

نفر چهارم پیازها را در داخل چالهها قرار میدهند و بقیه نفرات کار خود را ادامه میدهند تا تمام زمین کاشته شود. سرانجام سطح مزرعه را که نا مسطح شده با بیل یا مالهای که صاف و فشرده میسازند تا پیازها به خاک بچسبد. زمین کشت شده به همین صورت تا موقع آبیاری پائیزه رها میشود قبل از آبیاری در حدود ۲۰ - ۱۰ تن کود حیوانی کاملا پوسیده با بیل در سطح زمین پخش مینمایند. پس از انجام عمل کاشت روی شیارها را با ماله پوشانده و زراعت ردیفی به نظر میرسد.

 

● آبیاری

پس از پایان کاشت پیازهای زعفران که حداکثر تا آخر شهریور ماه طول میکشد حدود ۱۵ تا ۱۰ روز بعد از کاشت اقدام به آبیاری مزرعه مینمایند. در نقاط مختلف خراسان بسته به وضعیت آب و هوایی منطقه از اواسط مهر ماه تا دهه اول آبان آبیاری زعفران شروع میشود. با توجه که گل کردن زعفران تا حدودی تابع آب اولیه میباشد لذا برای اینکه برداشت زعفران با مشکل مواجه نشود آب اول را در بین قطعات با فاصله چند روز تقسیم میکنند تا بدین وسیله دوران اوج گلدهی قطعات با یکدیگر همزمان نباشد. آب اول زعفران خیلی مهم است و تمام نقاط زمین باید بطور کافی و یکنواخت آب بخورد تا گلهای یک قطعه با هم و هم زمان بیرون آیند.

 

بعد از گاورو شدن مزرعه برای سله شکنی از کج بیل و چهار شاخ فلزی یا گاو آهن ایرانی با عمق کم استفاده میشود متعاقب آن زمین را ماله میکشند. سله شکستن زمین باعث میشود که جوانههای گل با سهولت بیشتری از خاک بیرون آمده و رشد قوی و مطلوبی داشته باشند. پس از آبیاری اول به فاصله ۲۰ - ۱۵ روز بعد از آن اولین گلهای زعفران ظاهر میشوند بدیهی است که مزرعه زعفران در سال اول محصول قابل توجهی نمیدهد. از اوایل فروردین تا زمانیکه رنگ برگها به زردی مایل شود هر ۱۲ - ۶ روز یکبار آبیاری انجام می شود. بعد از وجین یک نوبت آبیاری به تاخیر بیفتد تا علفهای هرز از بین رفته و مجددا سبز نشوند. آب آخر در درشت شدن پیاز موثر است.

 

● سله شکنی

بعد از آبیاری اول به محض گاورو شدن زمین سطح مزرعه باید سله شکنی شود بنحوی که پیازها صدمه نبینند بهترین وسیله سله شکنی کج بیل و بیل شیار دار و گاو آهن ایرانی و کولتیواتر است. سله شکنی باعث میشود که گلها به آسانی از خاک بیرون آمده و کود حیوانی با خاک مخلوط گردد. در مواقعی که زارع نتوانسته باشد به زمین خود کود دهد قبل از اجام آبیاری میتوان کود لازم را در سطح خاک پخش نموده و با شخم سطحی با خاک مخلوط نمود و بعد از این عمل که در واقع حکم سله شکنی را دارد جهت هموار نمودن زمین و چسباندن خاک به پیازها زمین را ماله میکشند.

 

● وجین علفهای هرز

علفهای هرز از طریق رقابت با گیاه زعفران از نظر آب و مواد غذایی و نور خورشید سبب کاهش محصول میشود علاوه بر این ممکن است در مراحل کاشت و برداشت زعفران مزاحمتهایی ایجاد و میزبان تعدادی از بیماریها و حشرات و بخصوص نماتد باشد. وجین مزرعه در هر موقع که علفهای هرز رشد کردند ضروری است. در مزارع زعفران اولین وجین بعد از آبیاری دوم انجام و این وجین باعث از بین رفتن علفهای هرز مزرعه زعفران میگردد.

 

بطور معمول اولین وجین زعفران بعد از برداشت گلها و دومین آن در صورت لزوم به فاصله در حدود یک ماه قبل از آب سوم انجام میشود. در مورد مبارزه شیمیایی با علفهای مزرعه باید توجه کرد که چون اثر این علف کشها بر روی گیاه آزمایش نشده لذا باید به هنگام رشد بوتههای زعفران از مصرف علفکشهای شیمیایی خودداری شود.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

راهنمای کاشت زعفران (طلای سرخ ایران)

 

● آب و هوای مناسب زعفران:

زعفران گیاهی است نیمه گرمسیری و در نقاطی که دارای زمستانهای ملایم و تابستان گرم و خشک باشد بخوبی می روید. مقاومت زعفران در مقابل سرما زیاد است و لیکن چون دوران رشد آن مصادف با پائیز و زمستان و اوایل بهار است طبعا در این ایم به هوای مناسب و معتدلی نیاز دارد. در دوره خواب یا استراحت گیاه (تابستان) بارندگی یا آبیاری برای آن مضر است بنابراین کشت و کار آن در مناطق گیلان و مازندران و مناطق گرم جنوب کشور معمول نیست. اراضی آفتاب گیر و بدون درخت که ضمنا در معرض بادهای سرد نیز نباشد برای رشد زعفران مناسب است. با این وجود در برخی از روستاهای بیرجند و قاین در زیر سایه بوته های زرشک و درختان بادام که در تابستان کمتر آبیاری می شوند کاشته می شود.

 

حداکثر دمای این گیاه بین ۴۰ تا ۳۵ درجه سانتی گراد و در ارتفاع بین ۱۳۰۰ تا ۲۳۰۰ متر از سطح دریا عملکرد خوبی را نشان داده است.

 

● خاک مناسب پرورش زعفران:

از آنجاییکه پیاز زعفران مدت نسبتا زیادی (۷ - ۵ سال) در زمین می ماند. خاک زمین باید سبک یا ترکیبی از شن و رس باشد که پیاز بتواند در این مدت علاوه بر تامین مواد غذایی، در مقابل شرایط خاص منطقه ای نیز مقاومت نماید.

بنابراین جهت رشد و نمو مناسب گیاه و تولید محصول مرغوب و مطلوب زمین های حاصلخیز و زهکشی شده بدون درخت با خاک(لومی، لیمونی، رسی و شنی) و آهک دار که ph آن بین ۷-۸ باشد بر زمین های شور، فقیر و مرطوب، اسیدی ترجیح داد.

زعفران در زمین هائیکه دارای قلوه سنگ یا علف های هرز یا مواد آلی پوسیده نشده باشد محصول خوبی نمی دهد.

 

● تهیه زمین:

در تهیه زمین به منظور کاشت زعفران لازم است توجه و دقت خاصی معمول شود ابتدا در فرصتهای مناسب در پائیز یا زمستان زمین مورد نظر را شخم عمیق می زنند درصورتیکه شرایط مناسب نبوده یا دسترسی به تراکتور مقدور نباشد می توان شخم را در پایان بهار یا اوایل تیرماه نیز انجام داد.

 

در تهیه زمین بطریق سنتی در اوایل بهار پس از قطع بارانهای بهاره زمین را با گاوآهن ایرانی شخم می زنند بعد از ۱۵ - ۱۰ روز مجددا به شخم زمین اقدام می کنند و اگر زمین دارای کلوخ باشد گاوآهن را باز کرده و کلوخ ها را با استفاده از ماله خرد می کنند بعد از دو یا سه هفته مجددا زمین را دوبار در جهات عمود بر هم شخم می زنند قبل از شخم سوم برای هر ۱۰۰ متر مربع زمین ۱۰ - ۵ بار الاغ کود حیوانی پوسیده پخش می نمایند کشاورزان بخوبی دریافتند که شخم های مکرر صرفنظر از تهیه بستر مناسب کشت زمین را تا حدودی از وجود علف های هرز پاک می سازند.

 

در این طریق زمین کرت بندی شده و طول و عرض کرتها را نسبت به شیب زمین و قدرت آب تعیین می کنند. معمولا عرض و طول کرتها در حد بین ۴*۱۰ تا ۱۰۰*۱۰ متر می باشد در زراعت مکانیزه زعفران زمین را در پاییز سال قبل از کشت با گاوآهن شخم عمیق می زنند در بهار پس از قطع بارانهای بهاری خاک را با انجام شخم متوسط ضمن سله شکنی از وجود علفهای هرز پاک می کنند در مرداد یا شهریور پس از پخش ۴۰ -۸۰ تن کود حیوانی و ۲۰۰ کیلوگرم فسفات آمونیوم زمین را بصورت فارو در میاورند و برای کشت آماده می کنند. (البته متخصصین تغذیه ای توصیه می کنند که حدود ۲۵۰ کیلوگرم سولفات پتاسیم نیز در این مرحله با خاک مخلوط گردد)

● انتخاب پیاز و زمان کشت زعفران:

احداث مزارع جدید زعفران فقط بوسیله پیاز آن مقدور و معمول است. بنابراین تهیه و انتخاب پیاز مرغوب جهت کاشت در ایجاد و گسترش کشت حائز اهمیت است. پیاز زعفران را می توان از خاک درآورد به انبار یا مزرعه دیگری منتقل نمود، با توجه به دوده خواب یا استراحت پیاز که از اواخر اردیبهشت ماه تا اواخر مرداد ادامه دارد می توان در این فاصله نسبت به بیرون آوردن پیاز اقدام کرد. بهتر است پیازها پس از بیرون آوردن از زمین کاشته شوند تا پیازها ضمن ادامه استراحت در زمین جدید مستقر شوند.

از بیرون آوردن پیازها در اواخر مرداد به بعد باید خودداری کرد چون در این موقع بعضی از پیازها ممکن است برای ریشه دادن و جوانه زدن آماده باشند هر قدر فاصله بیرون آوردن پیازها تا کاشت کمتر باشد بهتر است با وجود این پیاز زعفران را برای مدت چندماه در محل سرد و خشک با ارتفاع ۳۰ - ۲۰ سانتی متر می توان بصورت پخش شده نگهداری نمود ولی این امر باعث عدم توسعه فیزیولوژیکی گلها شده و باردهی سال اول کشت را شدیدا کاهش می دهد.

 

پیاز زعفران را از موقع خزان بوته (اوایل خرداد تا اواسط مهرماه می توان کشت نمود ولی بهتر است از کاشت پیاز در اواخر تیر و اوایل مرداد خودداری شود زیرا در این موقع هوا و زمین بسیار گرم است و بیم آن می رود که رطوبت پیاز موقع جابجای از بین رفته و به آن صدمه وارد شود. بر اساس تحقیقات انجام شده توسط مرکز پژوهشهای صنعتی خراسان بهترین زمان کشت خرداد ماه می باشد.

● نوع و مقدار کشت پیاز زعفران:

بطوریکه گفته شد زعفران بوسیله غده ساقه که عبارت از پیازهای تو پر (بنه) می باشد ازدیاد می شود و اندازه آن از یک فندق تا یک گردو متفاوت است. پیازهای انتخابی باید درشت تر، سالم تر و بدون زخم و خراشیدگی و عاری از هر نوع بیماری باشد.

پیازها بهتر است قبل از کاشت با سموم قارچ کش از قبیل سرزان، سری تیزان و گرامنیون و غیره به نسبت ۵۰۰ - ۳۰۰ گرم سم برای یکصد کیلو پیاز بر علیه بیماریهای قارچی ضد عفونی شوند. در موقع کاشت بهتر است پولک یا لایه خشک کف پیاز به همراه مقداری از پوسته آزاد روی پیاز جدا شوند تا جذب آب بوسیله پیاز آسانتر و جوانه زدن آن سریعتر انجام شود. مقدار کاشت پیاز بسته به ریزی و درشتی از ۱۰ - ۳ تن در هکتار فرق می کند. فواصل کاشت معمولا ۳۰ - ۲۵ سانتی متر از هر طرف می باشد.

تعداد پیاز انتخابی جهت کاشت در هر چاله ۳ پیاز است با وزن متوسط ۶ گرم برای هر پیاز می باشد در صورتیکه پیازها ردیفی در فارو کاشته شوند بصورت منفرد و با فاصله ۸ - ۶ سانتی متر از یکدیگر به مقدار ۳ تن و در صورتیکه بصورت سنتی و در هر چاله ۵ عدد مصرف کنند میزان کاشت پیاز به ۵ تن بالغ خواهد شد. گفتنی است که در تحقیقات انجام شده بهترین پیازها، پیازهایی با اندازه بیشتر از ۸ گرم بود.

● عملیات کاشت پیاز زعفران:

برای کاشتن پیاز زعفران ابتدا چاله های یک ردیف را با بیل در می آورند و در داخل هر چاله بطوریکه گفته شد از ۳ - ۱۵ پیاز قرار می دهند. عمق کاشت پیاز ۲۰ - ۱۵ سانتی متر در نظر گرفته و در موقع کاشت سر پیازها باید رو به بالا قرار گیرد. پیازها در عمق ۲۰ سانتی متری در زمستان از سرما و یخبندان و سایر تنش های محیطی و در تابستان از گرما زدگی مصون می مانند.

 

برای کاشت زعفران ۵ - ۴ نفر شرکت می کنند به این ترتیب که یک نفر با بیل چاله ها را در می آورند دو نفر پیازهای قابل کشت را بصورت دسته های ۳ تا ۵ یا ۱۵ تائی انتخاب می کنند و نفر چهارم پیازها را در داخل چاله ها قرار می دهند و بقیه نفرات کار خود را ادامه می دهند تا تمام زمین کاشته شود. سرانجام سطح مزرعه را که نا مسطح شده با بیل یا ماله ایکه صاف و فشرده می سازند تا پیازها به خاک بچسبد.

 

زمین کشت شده به همین صورت تا موقع آبیاری پائیزه رها می شود قبل از آبیاری در حدود ۲۰ - ۱۰ تن کود حیوانی کاملا پوسیده با بیل یا چهر شاخ در سطح زمین پخش می نمایند.

 

در اسانیا کاشت زعفران به صورت دیم صورت می گیرد پیازهای زعفران بجای کپه کاری در داخل ردیف ۴ بفاصله ۵ تا ۸ سانتی متر از همدیگر کاشته می شود. و ردیف های کاشت از یکدیگر ۳۵ - ۳۰ سانتی متر فاصله دارد. پس از انجام عمل کاشت روی شیارها را با ماله پوشانده و زراعت ردیفی بنظر می رسد.

 

● آبیاری:

پس از پایان کاشت پیازهای زعفران که حداکثر تا آخر شهریورماه طول می کشد حدود ۱۵ تا ۱۰ روز بعد از کاشت اقدام به آبیاری مزرعه می نمایند. در نقاط مختلف خراسان بسته به وضعیت آب و هوایی منطقه از اواسط مهر ماه تا دهه اول آبان آبیاری زعفران شروع می شود. با توجه که گل کردن زعفران تا حدودی تابع آب اولیه می باشد لذا برای اینکه برداشت زعفران با مشکل مواجه نشود آب اول را در بین قطعات با فاصله چند روز تقسیم می کنند تا بدین وسیله دوران اوج گلدهی قطعات با یکدیگر همزمان نباشد.

 

آب اول زعفران خیلی مهم است و تمام نقاط زمین باید بطور کافی و یکنواخت آب بخورد تا گلهای یک قطعه با هم و هم زمان بیرون آیند بعد از گاورو شدن مزرعه برای سله شکنی از کج بیل و چهار شاخ فلزی یا گاو آهن ایرانی با عمق کم استفاده می شود متعاقب آن زمین را ماله می کشند. سله شکستن زمین باعث می شود که جوانه های گل با سهولت بیشتری از خاک بیرون آمده و رشد قوی و مطلوبی داشته باشند.

 

پس از آبیاری اول بفاصله ۱۵ - ۲۰ روز بعد از آن اولین گلهای زعفران ظاهر می شوند بدیهی است که مزرعه زعفران در سال اول محصول قابل توجهی نمی دهد. از اوایل فروردین تا زمانیکه رنگ برگها به زردی مایل شود هر ۱۲ - ۶ روز یکبار آبیاری انجام می شود.

 

باید توجه داشت که بعد از وجین یک نوبت آبیاری به تاخیر بیفتد تا علف های هرز از بین رفته و مجددا سبز نشوند. آب آخر در درشت شدن پیاز موثر است.

 

● سله شکنی:

همان طور که اشاره شد بعد از آبیاری اول به محض گاورو شدن زمین سطح مزرعه باید سله شکنی شود بنحوی که پیازها صدمه نبینند بهترین وسیله سله شکنی کج بیل و بیل شیار دار و گاوآهن ایرانی و کولتیواتر است.

سله شکنی باعث می شود که گلها بآسانی از خاک بیرون آمده و کود حیوانی با خاک مخلوط گردد. در مواقعی که زارع نتوانسته باشد بزمین خود کود دهد قبل از اجام آبیاری می توان کود لازم را در سطح خاک پخش نموده و با شخم سطحی با خاک مخلوط نمود و بعد از این عمل که در واقع حکم سله شکنی را دارد جهت هموار نمودن زمین و چسباندن خاک به پیازها زمین را ماله می کشند.

 

● وجین علف های هرز:

علف های هرز از طریق رقابت با گیاه زعفران از نظر آب و مواد غذایی و نور خورشید سبب کاهش محصول می شود علاوه بر این ممکن است در مراحل کاشت و برداشت زعفران مزاحمت های ایجاد و میزبان تعدادی از بیماریها و حشرات و بخصوص نماتد باشد. وجین مزرعه در هر موقع که علف های هرز رشد کردند ضروری است در مزارع زعفران اولین وجین بعد از آبیاری دوم انجام و این وجین باعث از بین رفتن علف های هرز مزرعه زعفران می گردد.

بطور معمول اولین وجین زعفران بعد از برداشت گلها و دومین آن در صورت لزوم به فاصله در حدود یک ماه قبل از آب سوم انجام می شود. در مورد مبارزه شیمیایی با علف های مزرعه باید توجه کرد که چون اثر این علف کش ها بر روی گیاه آزمایش نشده لذا باید حتی الامکان به هنگام رشد بوته های زعغران از مصرف علف کش های شیمیایی خودداری شود.

 

● عملیات به زراعی زعفران:

با توجه به اینکه اصلاح نبات زعفران از طریق به نژادی امکان پذیر نیست لذا برای بازدهی بیشتر محصول و ارتقاء کمی و کیفی آن باید به عوامل زیر متوصل شد:

۱) زمین اتخاب شده برای کاشت زعفران باید حاصلخیز بوده و غنی از مواد غذایی و آلی باشد.

۲) پیازهای درشت و سالم عاری از هر گونه بیماری و آلودگی برای کشت مزرعه انتخاب شود.

۳) ردیف کاری به جای کپه کاری نتیجه بهتری می دهد و عملیات ماشینی را در داخل مزرعه سهل و آسان می کند.

۴) از پیازهای خشکه کن و محافظت شده در شرایط خشک و خنک و تهویه شده استفاده شود.

۵) در هنگام استراحت تابستانی گیاه زعفران از آبیاری آن خودداری شود.

۶) در عمق کاشت پیازها دقت شود که در مناطق سردسیر ۲۰ - ۱۵ سانتیمتر و در مناطق معتدل ۱۵ - ۱۰ سانتیمتر کمتر نباشد.

۷) حتی الامکان در موقع خواب تابستانه با علف های هرز مبارزه شود.

۸) چون هرساله پیازها به سطح خاک نزدیک می شوند افزودن لایه ای معادل ۲ - ۳ سانت متر از کود و خاک و خاکستر سبب حفاظت بیشتر پیازها از تنش های محیطی شده و در عین حال مواد مغذی بیشتری به گیاه می رسد.

۹) بهنگام تهیه زمین از اضافه کردن کودهای حیوانی بهمراه کودهای شیمیایی لازم که قبلا به مقدار و زمان مصرف آن اشاره شده مایقه ای نشود.

۱۰) پس از آبیاری سله شکنی زمین ضرورت کامل دارد تا گلها بآسانی بتوانند از خاک بیرون آیند منتهی باید دقت کرد که عمق سله شکنی طوری نباشد که به پیازهای زعفران آسیب برسد.

۱۱) مبارزه با جوندگان بخصوص انواع موش از اهمیت زیادی برخوردار است هرگونه سهل انگاری در این خصوص باعث از بین رفتن محصول و استقرار موشها در زمین می گردد.

۱۲) برداشت گل در ساعات اول روز (۴ - ۹ صبح) موقعی که گلها بصورت غنچه باشند باید انجام شود.

۱۳) بهترین روش خشک کردن زعفران روش توسینگ یا خشک کردن اسپانیایی است که بوسیله هیتر و الک نسوز انجام می شود.

۱۴) بالاخره زعفران باید در ظروف در بسته فلزی، چوبی قلع دار یا شیشه ای در دار دور از نور و رطوبت و حرارت نگهداری شود.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

زعفران ایران

 

● زعفران چیست

شاید در سراسر ایران کسی نباشد که تاکنون طعم زعفران را در غذاها و شیرینیجات ایرانی نچشیده باشد، اما شاید افرادی باشند که ندانند زعفران چیست و چگونه و با چه زحمت طاقت فرسایی تولید میشود. زعفران که گرانقیمت ترین ادویه جهان است، درواقع کلاله گل زعفران کراکوس، از انواده زنبقیان است.

این گیاه در پاییز گل میدهد و در طی ماههای تابستان در حالت استراحت قرار میگیرد. دلیل اینکه زعفران بسیار گرانقیمت بوده و به طلای سرخ شهرت دارد، این است که از هر ۱۵۰گل ، یک گرم زعفران و از حدود ۱۴۷هزار گل تازه ، یک کیلو زعفران خشک به دست می آید و به علت داشتن طعم، رنگ و عطر عالی ، کاربردهای فراوانی در تولید فرآورده های غذایی، دارویی و شیمیایی دارد.

گل زعفران معمولا به رنگ بنفش کمرنگ و ارغوانی است اما گذشته از فرم گل و رنگ زیبای آن، آنچه در این گیاه متمایز است، سه کلاله قرمز درخشان به طول ۲۵ تا ۳۰ میلیمتر است که از میان گلبرگها به بیرون آویخته است.

ایران با متوسط تولید ۱۰۰تن در سال ، در زمینه تولید زعفران مقام اول را دارد. اسپانیا با تولید متوسط ۲۵ تن ، مقام دوم و کشورهای هندوستان ، جزایر اسپرون روسیه، سنگاپور، مالزی، ژاپن، تایوان، چین، فرانسه، ایتالیا، آلمان، استرالیا و یونان با تولید متوسط ۲۵ تن ، مجموعا مقام سوم را به خود اختصاص می دهند. مرکز اصلی پرورش این گیاه ، مناطق کویری و کم آب جنوب خراسان و سابقه زعفران کاری در این منطقه ، به ۷۰۰ سال پیش بازمی گردد. زعفران از معدود گیاهانی است که در شرایط سخت زیستی پرورش می یابد. در سال به دو مرتبه آبیاری نیاز دارد و آب حاصل از بارش باران و برف برایش کافی است.

● مبداء و پیدایش

ایران و کشمیر از جمله مناطقی هستند که زعفران برای اولین بار در آن کاشته شده است. بنا به نظر مورخین و متخصصین، ترویج زراعت زعفران از این مناطق به سراسر دنیا، نتیجه جنگها و استیلای کشورهای پیروز بوده است، چنانچه در اسپانیا، آشنایی مردم با زعفران و زراعت آن پس از فتح کشور توسط اعراب و حکومت مسلمین در این سرزمین به وجود آمد. در غرب، قدیمیترین اشاره به زعفران در یک کتاب دستورالعملهای درمانی انگلیسی یاleechbook و متعلق به قرن دهم است اما پس از آن و تا زمان معرفی مجدد آن توسط جنگجویان صلیبی، دیگر در اروپای غربی از آن یادی نشده است. این نظریه وجود دارد که زعفران از طریق مهاجمین مغولی که پیاز آنرا از ایران همراه آورده بودند، به چین رسیده است، که البته این گفته در کتاب طبی چینی متعلق به سالهای ۱۵۵۲-۷۸ نیز تایید شده است.

● زعفران ایران

این گیاه که به خاطر رنگ زیبا، کلاله های پر عطر و طعم استثنایی آن گرامی داشته میشود، یک محصول زراعی ویژه ایران است که شیوه کشت، برداشت و نگهداری آن تا سالها از اسرار کشاورزان ایرانی بود که میخواستند از این طریق حق امتیاز کشت و تولید این ادویه را در انحصار خود داشته باشند.

نواحی اصلی کشت زعفران در ایران، مناطق شرقی کشور هستند. سالیان متمادی است که استان خراسان توانسته است زعفرانی با بهترین کیفیت تهیه و صادر کند، به طوری که اکنون ۹۰% زعفران کشور، محصول خراسان بوده و زعفران قائنات این استان از شهرت فراوانی برخوردار است.

زعفران ایران به خاطر تجربه فراوان کشاورزان و انتقال سینه به سینه روشهای کشت و برداشت آن در طی نسلها، توانسته است همچنان در مقایسه با محصول کشورهای دیگر جهان، کیفیت برتر خود را حفظ کند و همچنان به خاطر عطر، طعم و رنگ بی نظیر خود، در سراسر جهان مشهور است.

بخش اعظم زعفران تولید شده در کشور، به اسپانیا صادر میشود، در آنجا این زعفران همراه با محصول اسپانیایی به نقاط دیگر جهان صادر میشود- که در این بخش، سود اصلی فروش زعفران با اسپانیا و کشورهایی است که زعفران فله را در بسته بندیهای کوچک و با قیمت گزاف به فروش میرسانند. در حال حاضر تولید زعفران در اسپانیا رو به کاهش است زیرا نه تنها دستمزد کارگران افزایش یافته است، بلکه جوانان نیز هیچ علاقه ای به کار در این بخش نشان نمیدهند. البته مدتی است که اسپانیا از تولید کنندگان اصلی زعفران جهان نیست و محصول آن نیز به هیچ وجه از جمله زعفرانهای مرغوب نبوده است.

● برداشت محصول

برداشت محصول زعفران با چیدن گلها در اولین ساعات صبحگاه آغاز میشود. سپس کلاله های سرخ رنگ با دست از گلها جدا میشود. کار برداشت باید قبل از طلوع خورشید انجام شود و کلاله های جدا شده به مدت ۵ تا ۷ روز در مکانی سایه دار، گرم و خشک قرار داده میشوند تا خشک شوند. گاهی خشک کردن زعفران با شیوه های خاص حرارت دهی انجام میگیرد. مرحله بعد پس از خشک شدن کلاله ها، جدا کردن و بسته بندی محصول است.

برداشت محصول و جدا سازی کلاله ها کاری بسیار وقت گیر و مشکل است. یک زمان گیری در کشتزار زعفرانی در اوتاگوی مرکزی نشان داده است که به طور متوسط برای چیدن ۱۰۰۰ عدد گل ۵۵-۴۵ دقیقه زمان لازم است و جدا کردن کلاله این تعداد گل، ۱۳۰-۱۰۰ دقیقه زمان میبرد. به این ترتیب برای تهیه یک کیلوگرم زعفران خشک، ۴۷۰-۳۷۰ ساعت زمان نیاز داریم.

کیفیت زعفران به اندازه هر کلاله و مقدار محصول مرغوب هر گل بستگی دارد.در نتیجه بسته به کیفیت گل، برای تهیه یک کیلوگرم رشته های زعفران خشک، به ۷۰ هزار تا ۲۰۰ هزار عدد گل نیاز هست.

● انواع محصولات زعفران

▪ زعفران نگین سرگل:

این زعفران، خالص، نشکسته و شامل کلاله بدون خامه (قسمت زرد و سفید ) است. تفاوت آن با نوع سرگل معمولی در بلندتر و ضخیمتر بودن کلاله هاست. رنگ دهی آن بسیار بالا و بیش از ۲۵۰ USP است.

▪ زعفران سرگل درجه یک:

این نوع زعفران کاملا خالص بوده و شامل کلاله کامل و نشکسته بدون خامه است. قدرت رنگ دهی این زعفران بسیار زیاد –بیش از ۲۵۰ USP- است.

▪ زعفران سرگل درجه دو:

این زعفران از نظر مشخصات کلی مانند نوع اول است اما قدرت رنگ دهی کمتری- حدود ۲۲۰ تا ۲۵۰ USP- دارد.

▪ زعفران پوشال درجه یک:

این نوع محصول شامل کلاله همراه با دو-سه میلیمتر از خامه است. قدرت رنگ دهی آن حدود ۲۲۰ USP است.

▪ زعفران پوشال درجه دو:

این نوع زعفران مانند نوع درجه یک اما با قدرت رنگ دهی زیر ۲۲۰ USP است.

▪ زعفران دسته درجه یک:

این نوع زعفران شامل کل کلاله است، که قسمت سرخ آن بیشتر و قسمت سفید کمتری دارد. زعفران دسته درجه دو: این نوع زعفران نیز شامل کلاله کامل، اما با سرخی کمتر و سفیدی بیشتر است.

▪ خامه زعفران:

شامل بخش سفید و زرد رشته زعفران است که رنگ چندانی نداشته اما مصارف دارویی فراوانی دارد.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

زعفران و کاربردهایش

 

● زعفران چیست ؟

زعفران با نام عمومی saffron و نام علمی crocus sativus گرانبها ترین گیاه زراعی موجود در روی کره زمین است و تنها گیاهی است که واحد خرید و فروش آن به جای تن و کیلو مثقال و گرم است . زعفران از خانواده زنبق و در منطقه آب و هوایی مدیترانه و غرب آسیا از عرض جغرافیایی ۳۰ الی ۵۰ درجه شمالی و طول جغرافیایی ۱۰ درجه غربی تا ۸۰ درجه شرقی در مناطق بسیار کم باران ایران - توران که دارای زمستان سرد و تابستان گرم بدون داشتن بارش در اوایل فصل پاییز باشد گسترش دارد از ویژگیهای بارز این گیاه ظهور گل آن قبل از هر اندام رویشی دیگر است .

شروع رشد آن در پاییز . انتهای رشد در بهار . عدم تولید بذر بارور با وجود تولید گل کامل فراوان و ضرورت برداشت گل آن در صبح زود قبل از گرم شدن هوا می باشد . تکثیر زعفران منحصرا توسط غده زیر زمینی بنه ( کورم ) متداول است . برداشت محصول شامل چیدن گلها و جدا کردن کلاله از سایر قسمتهای گل و در نهایت خشک کردن کلاله ها است . متوسط عملکرد زعفران در صورت رعایت کامل اصول زراعی حدود ۱۰ کیلو زعفران خشک در هر هکتار از نوع زعفران دسته ای می باشد . طول عمر گلها حدود ۳ تا ۴ روز بوده که به طور متوسط هر کیلو گل زعفران معادل ۲۱۷۰ عدد گل است و از هر ۷۸ کیلو گل به طور معمول ۱ کیلو زعفران دسته ای ( کلاله همراه با خامه ) حاصل می شود برای تهیه ۱ کیلو زعفران سرگل نیاز به حدود ۱۰۵ کیلو گل و برای تهیه ۱ کیلو زعفران پوشالی ممتاز ( حداکثر طول خامه باقیمانده و متصل به کلاله کمتر از ۳ میلی متر ) نیاز به حدود ۱۰۳ کیلو گل زعفران است پس از برداشت گل و جدا سازی کلاله ها مهمترین پارامتر در مورد کیفیت زعفران نحوه خشک کردن کلاله آن است که می بایست در محیط تمیز و در زمان کوتاه ( حدود ۲ الی ۳ ساعت ) و در دمای حدود ۵۰ تا ۶۰ درجه سانتیگراد در اون الکتریکی انجام می گیرد . روش خشک کردن اسپانیایی ( الک - هیتری ) در مرتبه بعدی است و پس از آن روش خشک کردن با مایکروویو می باشد .

در حال حاضر کلیه مراحل برداشت گل و جداده سازی کلاله ها و فن آوری زعفران با دست صورت می گیرد .

کلاله سه شاخه زعفران مهمترین بخش تجاری آن است این بخش از گل حاوی مواد چرب . املاح معدنی و موسیلاژ است . عطر و بوی زعفران به علت وجود اسانس بیرنگ تروپن دار و یک ترکیب اکسیژن دار همراه با سینئول به نام سافرا نال می باشد . و ظعم زعفران مربوط به هتروزید تلخ پیکرو کروسین است . ماده رنگین زعفران مربوط به وجود ماده ای به نام کروسین می باشد .

بهترین راه جدا سازی مواد موجود در زعفران جهت مصارف غذایی خانگی حل کردن کوبیده زعفران در مخلوط آب گرم و روغن مایع است ( با نسبت یک قسمت روغن و بیست قسمت آب به صورت دم کرده برای مدت نیم ساعت ) .

مقدار مصرف برای هر نفر به طور معمول حدود ۱۵/۱ گرم در هر وعده غذایی می باشد .

برای نگهداری زعفران محیط ایده آل جای خشک و خنک و به دور از نور می باشد

● تولید رنگ خوراکی از گلبرگ زعفران:

منطقه خراسان، نتایج حاصل از اجرای مرحله آزمایشگاهی طرح جستجو و استخراج آنتوسیانین از گلبرگ زعفران و بررسی پایداری آن در یک نوشابه مدل نشان داد که از گلبرگ زعفران که در حال حاضر به عنوان ضایعات دفع میشود میتوان رنگ خوراکی طبیعی تولید کرد.

نتایج حاصل از اجرای مرحله نیمهصنعتی این طرح نیز نشان داد که با توجه به وجود ماده اولیه کافی و مشخص بودن مراحل استخراج و تصفیه، تولید رنگ خوراکی کاملا امکان پذیر بوده و بررسیهای فنی نشانگر توجیهپذیر بودن اجرای طرح است.

گفتنی است عصاره رنگی گلبرگ زعفران به شکل پودر علاوه بر سهولت نگهداری و حمل و نقل و بستهبندی امکان استفاده در غذاهای مختلف را نیز دارد.

مهندس عباس همتی و غلامرضا ملکزاده در حالی این طرح را اجرا کردهاند که هم اکنون تنها از کلاله گل زعفران در کشور استفاده شده و بقیه قسمتهای گیاه زعفران دور ریخته میشود.

کاربرد زعفران در صنایع روغن نباتی و کره:

پژوهشگران صنایع غذایی کشورمان در تلاشند تا از زعفران به عنوان رنگ دهنده در روغن نباتی و کره استفاده کنند.

این طرح در گروه کشاورزی و صنایع غذایی پژوهشکده تحقیقات توسعه و فنآوری خراسان در حال انجام است. مهندس علیرضا صادقیان، مدیر این گروه پژوهشی در گفتوگو با خبرنگار پژوهشی ایسنا در خراسان در این زمینه گفت: در حال حاضر در روغن نباتی و کره از ماده شیمیایی بتاکارپن به عنوان رنگ دهنده استفاده میشود. وی افزود: با توجه به خواص زعفران، ما در حال بررسی این موضوع هستیم که به جای استفاده از ترکیبات شیمیایی از خواص رنگ دهی زعفران در روغن نباتی و کره استفاده شود. صادقیان این امر را باعث غنای غذایی کره و روغن نباتی عنوان کرد.

وی در عین حال تاکید کرد که با توجه به خاصیت رنگدانه زعفران که به شکل محلول در آب است، برای استفاده از آن در روغن باید تحقیقات زیادی روی آن صورت گیرد. صادقیان با بیان این که طی این تحقیق قابلیت استفاده از رنگدانه زعفران در روغن اثبات شده است، ابراز امیدواری کرد که با همت پژوهشگران پژوهشکده این طرح تا سال ۸۵ مراحل تحقیقاتی خود را به اتمام برساند.

سحر میرشاهی مدیر سایت فارغ التحصیل مهندسی علوم و صنایع غذایی از دانشگاه شهید چمران اهواز

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

هر آنچه در مورد کشت و پرورش زعفران بدان نیازمندیم ...

 

● تهیه زمین:

در تهیه زمین به منظور کاشت زعفران لازم است توجه و دقت خاصی معمول شود ابتدا در فرصتهای مناسب در پائیز یا زمستان زمین مورد نظر را شخم عمیق می زنند درصورتی که شرایط مناسب نبوده یا دسترسی به تراکتور مقدور نباشد می توان شخم را در پایان بهار یا اوایل تیرماه نیز انجام داد.

در تهیه زمین بطریق سنتی در اوایل بهار پس از قطع بارانهای بهاره زمین را با گاوآهن ایرانی شخم می زنند بعد از ۱۵ - ۱۰ روز مجددا به شخم زمین اقدام می کنند و اگر زمین دارای کلوخ باشد گاوآهن را باز کرده و کلوخ ها را با استفاده از ماله خرد می کنند بعد از دو یا سه هفته مجددا زمین را دوبار در جهات عمود بر هم شخم می زنند قبل از شخم سوم برای هر ۱۰۰ متر مربع زمین ۱۰ - ۵ بار کود حیوانی پوسیده پخش می نمایند کشاورزان بخوبی دریافتند که شخم های مکرر صرف نظر از تهیه بستر مناسب کشت زمین را تا حدودی از وجود علف های هرز پاک می سازند.

در این طریق زمین کرت بندی شده و طول و عرض کرتها را نسبت به شیب زمین و قدرت آب تعیین می کنند. معمولا عرض و طول کرتها در حد بین ۴X ۱۰ تا ۱۰۰X ۱۰ متر می باشد در زراعت مکانیزه زعفران زمین را در پاییز سال قبل از کشت با گاوآهن شخم عمیق می زنند در بهار پس از قطع بارانهای بهاری خاک را با انجام شخم متوسط ضمن سله شکنی از وجود علفهای هرز پاک می کنند در مرداد یا شهریور پس از پخش ۴۰- ۸۰ تن کود حیوانی و ۲۰۰ کیلوگرم فسفات آمونیوم زمین را بصورت فارو در میاورند و برای کشت آماده می کنند. (البته متخصصین تغذیه ای توصیه می کنند که حدود ۲۵۰ کیلوگرم سولفات پتاسیم نیز در این مرحله با خاک مخلوط گردد).

● انتخاب پیاز و زمان کشت زعفران:

احداث مزارع جدید زعفران فقط بوسیله پیاز آن مقدور و معمول است. بنابراین تهیه و انتخاب پیاز مرغوب جهت کاشت در ایجاد و گسترش کشت حائز اهمیت است. پیاز زعفران را می توان از خاک درآورد به انبار یا مزرعه دیگری منتقل نمود، با توجه به دوده خواب یا استراحت پیاز که از اواخر اردیبهشت ماه تا اواخر مرداد ادامه دارد می توان در این فاصله نسبت به بیرون آوردن پیاز اقدام کرد. بهتر است پیازها پس از بیرون آوردن از زمین کاشته شوند تا پیازها ضمن ادامه استراحت در زمین جدید مستقر شوند. از بیرون آوردن پیازها در اواخر مرداد به بعد باید خودداری کرد چون در این موقع بعضی از پیازها ممکن است برای ریشه دادن و جوانه زدن آماده باشند هر قدر فاصله بیرون آوردن پیازها تا کاشت کمتر باشد بهتر است با وجود این پیاز زعفران را برای مدت چندماه در محل سرد و خشک با ارتفاع ۳۰ - ۲۰ سانتی متر می توان بصورت پخش شده نگهداری نمود ولی این امر باعث عدم توسعه فیزیولوژیکی گلها شده و باردهی سال اول کشت را شدیدا کاهش می دهد.

پیاز زعفران را از موقع خزان بوته (اوایل خرداد تا اواسط مهرماه می توان کشت نمود ولی بهتر است از کاشت پیاز در اواخر تیر و اوایل مرداد خودداری شود زیرا در این موقع هوا و زمین بسیار گرم است و بیم آن می رود که رطوبت پیاز موقع جابجای از بین رفته و به آن صدمه وارد شود. بر اساس تحقیقات انجام شده توسط مرکز پژوهشهای صنعتی خراسان بهترین زمان کشت خرداد ماه می باشد.

● نوع و مقدار کشت پیاز زعفران:

بطوریکه گفته شد زعفران بوسیله غده ساقه که عبارت از پیازهای تو پر (بنه) می باشد ازدیاد می شود و اندازه آن از یک فندق تا یک گردو متفاوت است. پیازهای انتخابی باید درشت تر، سالم تر و بدون زخم و خراشیدگی و عاری از هر نوع بیماری باشد.

پیازها بهتر است قبل از کاشت با سموم قارچ کش از قبیل سرزان، سری تیزان و گرامنیون و غیره به نسبت ۵۰۰ - ۳۰۰ گرم سم برای یکصد کیلو پیاز بر علیه بیماریهای قارچی ضد عفونی شوند. در موقع کاشت بهتر است پولک یا لایه خشک کف پیاز به همراه مقداری از پوسته آزاد روی پیاز جدا شوند تا جذب آب بوسیله پیاز آسانتر و جوانه زدن آن سریعتر انجام شود. مقدار کاشت پیاز بسته به ریزی و درشتی از ۱۰ - ۳ تن در هکتار فرق می کند. فواصل کاشت معمولا ۳۰ - ۲۵ سانتی متر از هر طرف می باشد.

تعداد پیاز انتخابی جهت کاشت در هر چاله ۳ پیاز است با وزن متوسط ۶ گرم برای هر پیاز می باشد در صورتیکه پیازها ردیفی در فارو کاشته شوند بصورت منفرد و با فاصله ۸ - ۶ سانتی متر از یکدیگر به مقدار ۳ تن و در صورتیکه بصورت سنتی و در هر چاله ۵ عدد مصرف کنند میزان کاشت پیاز به ۵ تن بالغ خواهد شد. گفتنی است که در تحقیقات انجام شده بهترین پیازها، پیازهایی با اندازه بیشتر از ۸ گرم بود.

● عملیات کاشت پیاز زعفران:

برای کاشتن پیاز زعفران ابتدا چاله های یک ردیف را با بیل در می آورند و در داخل هر چاله بطوریکه گفته شد از ۳ - ۱۵ پیاز قرار می دهند. عمق کاشت پیاز ۲۰ - ۱۵ سانتی متر در نظر گرفته و در موقع کاشت سر پیازها باید رو به بالا قرار گیرد. پیازها در عمق ۲۰ سانتی متری در زمستان از سرما و یخبندان و سایر تنش های محیطی و در تابستان از گرما زدگی مصون می مانند.

برای کاشت زعفران ۵ - ۴ نفر شرکت می کنند به این ترتیب که یک نفر با بیل چاله ها را در می آورند دو نفر پیازهای قابل کشت را بصورت دسته های ۳ تا ۵ یا ۱۵ تائی انتخاب می کنند و نفر چهارم پیازها را در داخل چاله ها قرار می دهند و بقیه نفرات کار خود را ادامه می دهند تا تمام زمین کاشته شود. سرانجام سطح مزرعه را که نا مسطح شده با بیل یا ماله ایکه صاف و فشرده می سازند تا پیازها به خاک بچسبد.

زمین کشت شده به همین صورت تا موقع آبیاری پائیزه رها می شود قبل از آبیاری در حدود ۲۰ - ۱۰ تن کود حیوانی کاملا پوسیده با بیل یا چهار شاخ در سطح زمین پخش می نمایند.

در اسانیا کاشت زعفران به صورت دیم صورت می گیرد پیازهای زعفران بجای کپه کاری در داخل ردیف ۴ بفاصله ۵ تا ۸ سانتی متر از همدیگر کاشته می شود. و ردیف های کاشت از یکدیگر ۳۵ - ۳۰ سانتی متر فاصله دارد. پس از انجام عمل کاشت روی شیارها را با ماله پوشانده و زراعت ردیفی بنظر می رسد.

● آبیاری:

پس از پایان کاشت پیازهای زعفران که حداکثر تا آخر شهریورماه طول می کشد حدود ۱۵ تا ۱۰ روز بعد از کاشت اقدام به آبیاری مزرعه می نمایند. در نقاط مختلف خراسان بسته به وضعیت آب و هوایی منطقه از اواسط مهر ماه تا دهه اول آبان آبیاری زعفران شروع می شود. با توجه که گل کردن زعفران تا حدودی تابع آب اولیه می باشد لذا برای اینکه برداشت زعفران با مشکل مواجه نشود آب اول را در بین قطعات با فاصله چند روز تقسیم می کنند تا بدین وسیله دوران اوج گلدهی قطعات با یکدیگر همزمان نباشد.

آب اول زعفران خیلی مهم است و تمام نقاط زمین باید بطور کافی و یکنواخت آب بخورد تا گلهای یک قطعه با هم و هم زمان بیرون آیند بعد از گاورو شدن مزرعه برای سله شکنی از کج بیل و چهار شاخ فلزی یا گاو آهن ایرانی با عمق کم استفاده می شود متعاقب آن زمین را ماله می کشند. سله شکستن زمین باعث می شود که جوانه های گل با سهولت بیشتری از خاک بیرون آمده و رشد قوی و مطلوبی داشته باشند.

پس از آبیاری اول بفاصله ۱۵ - ۲۰ روز بعد از آن اولین گلهای زعفران ظاهر می شوند بدیهی است که مزرعه زعفران در سال اول محصول قابل توجهی نمی دهد. از اوایل فروردین تا زمانیکه رنگ برگها به زردی مایل شود هر ۱۲ - ۶ روز یکبار آبیاری انجام می شود.

باید توجه داشت که بعد از وجین یک نوبت آبیاری به تاخیر بیفتد تا علف های هرز از بین رفته و مجددا سبز نشوند. آب آخر در درشت شدن پیاز موثر است.

● سله شکنی:

همان طور که اشاره شد بعد از آبیاری اول به محض گاورو شدن زمین سطح مزرعه باید سله شکنی شود بنحوی که پیازها صدمه نبینند بهترین وسیله سله شکنی کج بیل و بیل شیار دار و گاوآهن ایرانی و کولتیواتر است.

سله شکنی باعث می شود که گلها به آسانی از خاک بیرون آمده و کود حیوانی با خاک مخلوط گردد. در مواقعی که زارع نتوانسته باشد بزمین خود کود دهد قبل از انجام آبیاری می توان کود لازم را در سطح خاک پخش نموده و با شخم سطحی با خاک مخلوط نمود و بعد از این عمل که در واقع حکم سله شکنی را دارد جهت هموار نمودن زمین و چسباندن خاک به پیازها زمین را ماله می کشند.

وجین علف های هرز: علف های هرز از طریق رقابت با گیاه زعفران از نظر آب و مواد غذایی و نور خورشید سبب کاهش محصول می شود علاوه بر این ممکن است در مراحل کاشت و برداشت زعفران مزاحمت های ایجاد و میزبان تعدادی از بیماریها و حشرات و بخصوص نماتد باشد. وجین مزرعه در هر موقع که علف های هرز رشد کردند ضروری است در مزارع زعفران اولین وجین بعد از آبیاری دوم انجام و این وجین باعث از بین رفتن علف های هرز مزرعه زعفران می گردد.

بطور معمول اولین وجین زعفران بعد از برداشت گلها و دومین آن در صورت لزوم به فاصله در حدود یک ماه قبل از آب سوم انجام می شود. در مورد مبارزه شیمیایی با علف های مزرعه باید توجه کرد که چون اثر این علف کش ها بر روی گیاه آزمایش نشده لذا باید حتی الامکان به هنگام رشد بوته های زعغران از مصرف علف کش های شیمیایی خودداری شود.

● عملیات به زراعی زعفران:

با توجه به اینکه اصلاح نبات زعفران از طریق به نژادی امکان پذیر نیست لذا برای بازدهی بیشتر محصول و ارتقاء کمی و کیفی آن باید به عوامل زیر متوصل شد:

۱) زمین اتخاب شده برای کاشت زعفران باید حاصلخیز بوده و غنی از مواد غذایی و آلی باشد.

۲) پیازهای درشت و سالم عاری از هر گونه بیماری و آلودگی برای کشت مزرعه انتخاب شود.

۳) ردیف کاری به جای کپه کاری نتیجه بهتری می دهد و عملیات ماشینی را در داخل مزرعه سهل و آسان می کند.

۴) از پیازهای خشکه کن و محافظت شده در شرایط خشک و خنک و تهویه شده استفاده شود.

۵) در هنگام استراحت تابستانی گیاه زعفران از آبیاری آن خودداری شود.

۶) در عمق کاشت پیازها دقت شود که در مناطق سردسیر ۲۰ - ۱۵ سانتیمتر و در مناطق معتدل ۱۵ - ۱۰ سانتیمتر کمتر نباشد.

۷) حتی الامکان در موقع خواب تابستانه با علف های هرز مبارزه شود.

۸) چون هرساله پیازها به سطح خاک نزدیک می شوند افزودن لایه ای معادل ۲ - ۳ سانت متر از کود و خاک و خاکستر سبب حفاظت بیشتر پیازها از تنش های محیطی شده و در عین حال مواد مغذی بیشتری به گیاه می رسد.

۹) بهنگام تهیه زمین از اضافه کردن کودهای حیوانی بهمراه کودهای شیمیایی لازم که قبلا به مقدار و زمان مصرف آن اشاره شده مایقه ای نشود.

۱۰) پس از آبیاری سله شکنی زمین ضرورت کامل دارد تا گلها بآسانی بتوانند از خاک بیرون آیند منتهی باید دقت کرد که عمق سله شکنی طوری نباشد که به پیازهای زعفران آسیب برسد.

۱۱) مبارزه با جوندگان بخصوص انواع موش از اهمیت زیادی برخوردار است هرگونه سهل انگاری در این خصوص باعث از بین رفتن محصول و استقرار موشها در زمین می گردد.

۱۲) برداشت گل در ساعات اول روز (۴ - ۹ صبح) موقعی که گلها بصورت غنچه باشند باید انجام شود.

۱۳) در خشک کردن گلها باید دقت شود تا رنگ و عطر دلپذیر زعفران محفوظ بماند.

۱۴) بهترین روش خشک کردن زعفران روش توسینگ یا خشک کردن اسپانیایی است که بوسیله هیتر و الک نسوز انجام می شود.

۱۵) بالاخره زعفران باید در ظروف در بسته فلزی، چوبی قلع دار یا شیشه ای در دار دور از نور و رطوبت و حرارت نگهداری شود.

سجاد بدیعی باغبـــــان باشـــــی

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

مصارف غذایی ، دارویی و صنعتی زعفران

 

کشت زعفران در ایران به سالهای قبل از میلاد برمی گردد و در مناطق بسیار کم باران ایران که دارای زمستان سرد و تابستان گرم هستند گسترش دارد.

علاوه بر این در کشورهای باستانی دنیا مانند یونان و ایتالیا و … کم و بیش رواج دارد. بیش از ۹۰% تولید جهانی این محصول گرانبها به ایران اختصاص دارد و حدود ۹۶% تولید آن در خراسان مرکزی می باشد.

زعفران با نام علمی Saffron Crocus Sativies Lnriaeus از خانواده زنبقی ها Iridaceae گیاهی است به ارتفاع ۱۰-۳۰ سانتی متر ، چند ساله و بدون ساقه ، دارای پیاز غده ای و کروی شکل به قطر ۳-۵ سانتی متر ، گلهای معطر هر بند ۱ تا ۴ عدد می باشند.

و دارای ۳ کاسبرگ و ۳ گلبرگ بنفش رنگ شبیه به هم و ۳ پرچم میباشند برگهای حقیقی زعفران ۵ تا ۱۱ عدد بوده که همزمان با گلدهی و یا کمی بعد از آن در می آیند و سبز رنگ با پهنای ۱/۵ - ۳ میلی متر می باشند قسمت خوراکی و تجاری زعفران کلاله قرمز رنگ شاخه می باشد که محصول زعفران را تشکیل می دهد.

مصارف عمده زعفران شامل غذایی و دارویی و شیمیایی (صنعتی) می باشند.

● مصارف غذایی:

بر اساس قانون سازمان نظارت بر مواد غذایی و دارویی آمریکا (FDA) زعفران به عنوان رنگ دهنده طبیعی مجاز می باشد و مقدار مصرف آن به عنوان عطر و طعم دهنده طبیعی محدودیتی ندارد.

در تهیه مواد خوراکی مانند:

▪ سوسیس و مارگارین

▪ کره و پنیر و صنایع لبنی

▪ کیک و دسر و زله ونوشابه

▪ شکلات و نوشیدنی ها

▪ سوپ و برنج و مرغ

استفاده می شود.

● مصارف درمانی:

زعفران به علت دارا بودن مواد تلخ موجب سهولت هضم غذا می شود.تحقیقات اخیر نشان می دهد که ترکیبات فعالی چون Crocin , Crocetin و انواع دیگری از کارتنوئیدها در زعفران وجود دارند که می توانند حالت توموری بافتها را کاهش دهند و خاصیت ضد سرطانی دارند و نیز می توانند میزان چربی سرم خون را کاهش داده و از ایجاد حالت هیپولیفمیک (hypolipemic) در سرم خون جلوگیری کند ، اکسیزناسیون بافتها را افزایش داده و نیز می تواند از اختلالاتی نظیر آلزایمر و پارکنیسون بطور قابل ملاحظه ای جلوگیری کند.

همچنین از زعفران در درمان دامنه وسیعی از اختلالات جسمی مانند زکام ،نقح ،سوء ها ضمه یرقان، هپاتیت، اسپاسم و دیابت و … و نیز به عنوان یک ماده اشتها آور ،نشاط آور ،محرک معده و … استفاده کرد.

● مصارف صنعتی :

از زعفران در صنعت برای رنگ آمیزی ابریشم و نخ … استفاده می شود.

برخی ترکیبات شیمیایی آنالیز شده از گیاه زعفران شامل موارد زیر می باشند:

۱) کربوهیدرات:

قندهای احیا کننده که بیش از ۲۰% وزن زعفران را تشکیل می دهند مانند گلوکز و مزوکتوز و گلیکز و

۲) مواد معدنی:

شامل K۲O, NA۲O-P۲O۲-CL۲

۳) ویتامینها:

مانند ویتامین B۱ و ریبوفلاوین B۲

۴) چربی:

مانند استگیما استرول، کاپتااسترول

۵) رنگدانه ها:

شامل کارتنوئیدهای محلول در چربی مانند لیکوین a- کاروتن و b- کاروتن و کارتنوئیدهای محلول در آب مانند کروسین و آنتوسیانین می باشد. کروسین crocin عامل اصلی رنگ زرد زعفران است با فرمول C۴۴ H۶۴ O۲۴ و درصد این ماده در هنگام گل دادن بین ۹/۱ تا ۱۵% متغیر می باشد.

۶) گلیکورند picro crocin:

گلیکورند فاقد رنگ است که طعم تلخ زعفران را باعث می شود با فرمول C۱۶ H۲۶ O۷ و نقطه ذوب ۱۵۶ درجه سانتی گراد که در زعفران تازه حدود ۴% گلیکورند وجود دارد.

۷) روغنهای فرار:

عامل عطر و آروما در زعفران سافرانال می باشد که عمده ترین ترکیب موجود در روغنهای فرار است با فرمول C۱۰ H۱۶ O.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

به گفتگو بپیوندید

هم اکنون می توانید مطلب خود را ارسال نمایید و بعداً ثبت نام کنید. اگر حساب کاربری دارید، برای ارسال با حساب کاربری خود اکنون وارد شوید .

مهمان
ارسال پاسخ به این موضوع ...

×   شما در حال چسباندن محتوایی با قالب بندی هستید.   حذف قالب بندی

  تنها استفاده از 75 اموجی مجاز می باشد.

×   لینک شما به صورت اتوماتیک جای گذاری شد.   نمایش به صورت لینک

×   محتوای قبلی شما بازگردانی شد.   پاک کردن محتوای ویرایشگر

×   شما مستقیما نمی توانید تصویر خود را قرار دهید. یا آن را اینجا بارگذاری کنید یا از یک URL قرار دهید.

×
×
  • اضافه کردن...