رفتن به مطلب
لطفا جهت استفاده از تمام مطالب ثبت نام کنید ×
انجمن های دانش افزایی چرخک
لطفا جهت استفاده از تمام مطالب ثبت نام کنید

من چاوش خوانِ دلِ دیوانه خویشم


ارسال های توصیه شده

من چاوش خوانِ دلِ دیوانه خویشم...

هر هنرمندی با یک صفت بارز هنری، یک خصیصه کمیاب (گاهی هم نایاب) و به قول اهل تفکر، با یک نوع «کاراکتر» (شخصیت) شناخته می شود و مهر و امضای او همان است. بعضی ها به آن «فردیت» هم می گویند، که البته عنوانی است تا حدی درست (فقط تا حدی) ولی اصلا دقیق نیست. هستند هنرمندانی که شخصیت را دارند، یعنی به هر حال از افرادی که استعداد معمولی دارند، مجزا هستند، ولی بی بدیل نیستند و مشابه هایی هم دارند، گاه بالاتر از خود و گاه پایین تر.

 

 

MO-36.jpg

 

این «مشابه» ها نیز هر کدام استقلال خود را دارند و حسابشان از خیل مقلدانشان جداست. فردیت داشتن، مرحله ای بالاتر از شخصیت داشتن است. فردیت، شخصیت «خاص» است. نظیر و بدیل، کمتر دارد یا اصلا ندارد. در نسل گذشته، زنده یاد فرهاد مهراد، نمونه بارزی از این افراد بود و هنوز هم بی بدیل است و مانندی پیدا نکرده است. گو اینکه دوره زمانه آنها، برای پروراندن افرادی که صاحب تشخص فردی بودند، خیلی مستعدتر از دوره های بعدی بود. دوره ما، برای مشابه سازی مستعد است. دلایلش هم به ما مربوط نیست. پژوهشگران باید در این امر نظر بدهند.

در موسیقی ای که فعلا قرار گذاشته شده «پاپ» بنامندش (و در واقع «آهنگفارسی» مناسب تر است)، داشتن کاراکتری فردی، کلید موفقیت است و رمز ماندگاری. هرچه فردیت ناب تر، ماندگاری بیشتر.

«مشابه» ها، زود به صحنه می آیند و زود هم عرصه را خالی می کنند، چون مایه ای محدود دارند و خوب، عمر کاریشان هم محدود است. هنرمندانی که غیر از استعداد هنری، از موهبت هوش و فراست هم بهره داشتند، خیلی زود فهمیدند که باید «خودشان» باشند، تا بمانند و با تقلید از دیگری ماندگار نتوانند شد. فرهاد مهراد و فریدون فروغی با تقلید از خوانندگان خارجی شروع کردند، ولی خیلی سریع دریافتند که باید «خودِ» اصیل شان را پیدا کنند، کردند و ماندگار آغاز شدند. عماد رام و نوری از همان اول کار هم «خود خودشان» بودند، و لشکری از مقلدان شیفته، از چهار پنج نسل به دنبال شان است و مردم هنوز به دنبال اصل ها هستند و نه بدل کارهای حرفه ای. هرچند که برخی از این بدل کارها، زحمت بسیار برای کارشان کشیده باشند.

تعریف «شخصیت» و دست بالاتر از آن؛ «فردیت»، به یکی دو صفت محدود نمی شود. مجموعه ای از توانایی ها را لازم دارد: شعور در انتخاب موسیقی مناسب، فراست در فهم شعر درست و انتخاب آن برای ترانه ای با آن، پیدا کردن لحن های جفت و جور برای تکان دادن قلب مخاطب، درک شفاف از روح زمانه: تپش ها، سرخوردگی ها، امیدها و ناامیدی ها، مهارت در طرز بیان احساسات و... خیلی نکته های دیگر که برای هنرمند هوشمند، به وقت فعالیت و کار حرفه ای معلوم می شود، و جای نوشتن شان نیست. بهتر است به جای اینکه با کلیشه معمول بگوییم «رمز ماندگاری... »، از «رموز ماندگاری» بگوییم. اگر بتوانیم تمام آنها را به درستی بشناسیم، که البته بعید است. این «رموز» در هر هنرمندی، به طرز مخصوص خود اوست و با دیگری فرق دارد.

بعضی از این توانایی ها، اکتسابی اند، ولی نویسنده این یادداشت، مدعی است که همه اینها، هم به ذات مستعد و هم به موهبت محیط بستگی دارند ولی برخی از کلیدهای موفقیت، واقعا باید با هنرمند متولد شوند و اگر نشوند، دیگر چاره ای نیست. یکی از مهم ترین های کلید موفقیت، «صدا» است. صدای ذاتی، صدای خوب، صدای دلنشین و تاثیرگذار، صدایی که مثل صدای کسی نباشد و طنین تازه ای در قلب شنونده ایجاد کند.

ما از کنار این موضوع، یعنی «صدا» به سادگی می گذریم و آن را بدیهی می دانیم در حالی که موضوعی است بسیار پیچیده و عمیق، که در فرهنگ ما بررسی نشده است. شاید هیچگاه نمی توانیم مؤلفه های بیشماری که یک «صدا» را ماندگار و بدیع جلوه می دهد را بشناسیم و آنها را تبیین و تحلیل کنیم. در جوهره «صدا» چه عوامل ناشناخته و مرموزی وجود دارد؟ گفتیم جوهره صدا، و نه تکنیک آن، که در هر نظام موسیقایی، از سنتی تا کلاسیک تا پاپ، تعریف مشخص خود را دارد. تکنیک ممتاز و عالی، صدا را درخشان تر می کند ولی نمی تواند جوهره ای را «ایجاد» کند، تکنیک آواز و ضربی خوانی رفیعی، محمودی خوانساری و ایرج بسطامی، در مقایسه با استادان بزرگ هم عصرشان، گاه بسیار محدود و «خلاصه» است، ولی ماندگاری آنها در دل مردم، به دلیل جوهره صدای ذاتی، بسیار بیشتر از بعضی «استاد»انی است که در ردیف دانی و پیچ و خم های دشوار صداگیری از حنجره و نیز در شعرشناسی، فرسنگ ها از آنان جلوتر بودند.

شاید بارزترین عنصری که «صدا»یی را دلنشین و جانسوز می کند، عنصر «درد» است. در کشوری که هر کدام از افرادش، از بستر مهد تا سنگ لحد، زخم ها از زمانه و زندگی بر دل و جانش دارند، تکریم «درد»، آیینی باطنی است.

ذهنیت عموم مردم با همه ناآگاهی از پیچ و خم های فنی موسیقی، تشخیص دل آگاهانه ای دارد از عنصر زرین «درد» و نیک ادراک می کند تفاوت بین صدایی که درد را از درون فریاد می کند، با صداهایی که آن را با ریب و ریا به خود می بندند ولی در عمق جانشان از آن نشانه ای ندارند. در فرهنگ این خاک، نقطه زرین شخصیت فرد صاحب هنر، در تجلی بخشیدن به همین عنصر است و نیز، جلادهنده هنر اوست، مگر شمس تبریزی نفرمود «...مطرب که بی درد باشد دیگران را سرد کند؟» و عجب از این فرهنگ غریب که ذات طرب را از درد و داغ جدا نمی داند!

محسن چاوشی، مثل بسیاری از چهره های از یاد نرفتنی در موسیقی مردمی صدسال گذشته ما، از همین بستر، همین فضا و همین مفاهیم، برخاسته است. همه این عناصر در صدای او به رعنایی و استواری، قد کشیده اند. بعید بود که صدای دیگری هر چند خوب و خوش، ترانه «سنتوری» را می خواند و اینچنین به اعماق دل میلیون ها جوان این مرز و بوم می نشست. در صدای این نخل بلند بالای جنوبی، کیمیای «درد»، به سه معنا حضور دارد: فردی، اجتماعی و تاریخی؛ او خواننده ای غریزی است، اما غریزی بودن و ناآگاهی فرهنگی او به این مسایل، از جنسی اصیل و پاکیزه است و همین نیز اقبالش را برای ماندگار شدن افزایش می دهد. دانش تحسین آمیز او در کار با صداسازهای الکترونیکی و رایانه های موسیقی، فهمش در انتخاب شعر، برکناری لحن زیبای او از لمپنیسم رایج و «سرد» خواندن (ویژگی هایی ناپسند، و متاسفانه رایج در بسیاری خوانندگان جوان)، معصومیت جوانی، و احترامی که برای حرفه خود به عنوان کاری انسانی ـ و بعدا هنری ـ قائل است، اقبال او را در ماندگاری باز هم افزایش می دهد. محسن چاوشی یک پدیده است در سال های بعد از انقلاب اسلامی و واقعا نمی شود او را با هیچ کس دیگر مشابه انگاشت، و تنها، آن نخل تنومند برآمده باز هم از جنوب ـ رضا صادقی نجیب و مهربان ـ است که در نوع خود، می تواند همراه با او به یاد بیاید.

تا وقتی که در گوشه ای از این آب و خاک، جوانی از غم نان، از بی کسی، از یغما رفتن دردانه اش به دست فقر و احتیاج، و از نامهربانی محبوبی، بغض نترکیده ای را همچون سنگی در گلو فرو می بلعد و از ایوان اشک هایش به پیاده روهای بی کسی و بلاتکلیفی فرود می آید و داغ های هولناک روز و شب را به سینه حمل می کند، جوانی معصومِ صدای دردآشنای چاوشی، قصه ها و غصه های او را می گوید و مرثیه خوان دل های ناآرام آنهاست.

محسن چاوشی، آینده ای درخشان تر می تواند داشته باشد اگر از فریب های فرصت سوز که در کمین هر جوان بااستعدادی نشسته، در امان بماند. در مسیر چنین استعدادهایی، فرصت های عالی در کنار انبوهی از سراب ها، توهم ها و حسادت ها قرار گرفته اند و متاسفانه نیروهای منفی، برآیند قوی تری دارند تا نیروهای مثبت.

در مورد «سنتوری»، خوش اقبالی محسن چاوشی در این بود که به شایستگی برای ساخت و اجرای آن انتخاب شد، و چه درخشان از عهده برآمد، و بداقبالی او در آن همه ماجرایی بود که بر فیلم سنتوری و بر موسیقی و ترانه آن رفت، و هنرمند جوانی را در آستانه درخشش موفقیتش، نامراد گذاشت اما مسیر پیروزی ها همیشه آکنده از شکست هایی است که اگر از آنها درس درستی گرفته شود، هنرمند را قوی تر و پخته تر می کند. مرکز موسیقی حوزه هنری، اولین ارگانی بود که استعداد جوان و پویای چاوشی را در سال ۱۳۸۶ قدر شناخت و برای تولیدات آینده او طراحی دقیق کرد. پاکیزگی موسیقی و لحن خوانندگی چاوشی، ایده تولید آلبوم «۱۳» را پیش آورد که اساس آن، اجرای موسیقی پاپ با اشعار کلاسیک فارسی بود. چاوشی واقعا کار را جذاب از آب درآورد، و اگر منتشر می شد، در آن زمان، جواب دندان شکنی بود به آدم هایی که ادعا می کردند شعر کلاسیک و کهن با موسیقی امروزی جفت و جور نیست.

اما به قول یکی از دوستان ظریفه گو، آلبوم «۱۳» برای هیچ کدام از دست اندرکارانش خوش یمن نبود و خرافه قدیمی نحسی ۱۳، آنها را از جمله نویسنده این یادداشت را گرفت چرا که مشاورانِ «معتمد»(!) مشاوره های غلط می دادند و پشت پرده ندا سر می دادند که اصلا مشکل فیلم سنتوری بیشتر مربوط به شخص چاوشی است!! بعدا دیدیم که چنین نبود. مدیر و حامی آلبوم، با تندبادی از پشت میز مدیریت به گرداب حوادث پرتاب شد، در هر صورت هر کدام از یک طرف پراکنده شدیم. «سنتوری» همچنان معطل مجوز ماند، چاوشی به ناچار، آلبوم «شاخه نیلوفر» را تولید کرد و مجوز گرفت (مدت ها موسسه آوای باربد پیگیر بود) بیرون داد و البته آنطور که پیش بینی می شد استقبال شد که خوشبختانه توفیق آلبوم «ژاکت»، بی توفیقی قبلی را تا حدودی جبران کرد.

«حریص» به عنوان سومین اثر انتشار یافته رسمی او نیز که بیشتر شاکله آلبوم دارد و مجموعه هم خوان و هم محتوایی است و مشخص است یک هدف و موضوع را نشانه گرفته است، باوجود استقبال عمومی و جذابیت به نظر بنده از لحاظ ترانه و ریتم و رعایت تمامی ذائقه های شنیداری به اندازه «ژاکت» نظرها را تامین نکرده است. چاوشی حتما کارهای خوب دیگر هم دارد و خواهد داشت، ولی آلبوم «۱۳» حساب دیگری دارد و اگر در بیاید، نشان می دهد که آهنگساز/ خواننده در جفت و جور کردن مفاهیم اخلاقی و عرفانی اشعار بزرگان ادب پارسی (نظیر سعدی، عطار، حافظ، مولوی و شهریار) با ملودی های پاپ امروز، چقدر تواناست و چه خوب، هنر موسیقی خود را در خدمت آن مفاهیم عالی قرار می دهد. اجرای او در «۱۳» مخالفان و منفی بافان را متقاعد می کرد که مدام از «تلخی ها و سیاهی های موسیقی چاوشی» می گویند و مثل اینکه دوست دارند او را و هم دوره ای های او را در همین چهارچوب تنگ و حقیر، حبس کنند، اما واضح است، واضح تر از آفتاب، که نیروی نبوغ جوان محسن چاوشی، این «فرضیه» ها را در هم خواهد شکست. هر چند که او سابق بر این نیز عملا نشان داده که مهارتش فقط در آوازهای بغض آلود و تیره نیست و رابطه او با حنجره اش، مثل رابطه بازیگری کارکشته است با چهره و بدنش، و از آن به عنوان ابزار بیان مطالب دلخواهش بهره می گیرد. کافی است گوش کنیم به آثاری که او در ارتباط با موضوعاتی مثل فلسطین، امام رضا (ع)، محرم، توبه نامه و خشخاش (در ارتباط با اعتیاد) و موضوع های دیگر خوانده است که اتفاقا اینها در حال حاضر نیز قابل انتشار رسمی هستند.

نه، چاوشی حتی محدود به خود هم نیست و نمی تواند باشد. چاوشی می تواند صدای آینده موسیقی پاپ ایران باشد.

لینک به دیدگاه
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر

به گفتگو بپیوندید

هم اکنون می توانید مطلب خود را ارسال نمایید و بعداً ثبت نام کنید. اگر حساب کاربری دارید، برای ارسال با حساب کاربری خود اکنون وارد شوید .

مهمان
ارسال پاسخ به این موضوع ...

×   شما در حال چسباندن محتوایی با قالب بندی هستید.   حذف قالب بندی

  تنها استفاده از 75 اموجی مجاز می باشد.

×   لینک شما به صورت اتوماتیک جای گذاری شد.   نمایش به صورت لینک

×   محتوای قبلی شما بازگردانی شد.   پاک کردن محتوای ویرایشگر

×   شما مستقیما نمی توانید تصویر خود را قرار دهید. یا آن را اینجا بارگذاری کنید یا از یک URL قرار دهید.

×
×
  • اضافه کردن...